12 Kasım Dünya Zatürre Günü kapsamında açıklamalarda bulunan Memorial Göztepe Hastanesi Göğüs Hastalıkları Bölümü’nden Prof. Dr. Dildar Duman, zatürreden korunma yolları ve hastalığın erken belirtileri hakkında bilgi verdi.
Zatürre her zaman ateş ve öksürükle ortaya çıkmıyor
Akciğer dokusunun bakteri, virüs veya daha nadiren mantar kaynaklı enfeksiyonu olarak tanımlanan zatürre (pnömoni), özellikle risk grubundaki kişilerde ağır seyredebildiği için önem taşıyor. İleri yaştaki bireyler, küçük çocuklar, bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler ve kronik hastalığı bulunanlar hastalığın ciddi sonuçlarıyla daha sık karşılaşabiliyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün 2026 yılında yayımladığı verilere göre zatürrenin de içinde bulunduğu alt solunum yolu enfeksiyonları, dünya genelinde önde gelen ölüm nedenleri arasında yer alıyor. Prof. Dr. Dildar Duman, erken tanı, uygun tedavi ve korunma yöntemlerinin ciddi komplikasyonların önlenmesinde önemli rol oynadığını belirtti.
Ani dalgınlık ve halsizlik de belirti olabilir
Zatürrenin yaygın belirtileri arasında öksürük, ateş, balgam, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve belirgin halsizlik bulunuyor. Ancak hastalık, özellikle ileri yaştaki kişilerde yüksek ateş veya belirgin öksürük olmadan da gelişebiliyor.
Prof. Dr. Duman, yaşlı bireylerde farklı belirtilerin de görülebileceğine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
"Ani dalgınlık, bilinç bulanıklığı, iştahsızlık, aşırı halsizlik ve günlük aktivitelerde belirgin azalma, zatürrenin ilk işaretleri arasında yer alabilir. Özellikle risk grubundaki kişilerin bu belirtileri yalnızca yaşlanmaya veya yorgunluğa bağlamaması gerekir. Öksürük ve nefes darlığının yanı sıra genel durumda açıklanamayan bir kötüleşme yaşanması halinde tıbbi değerlendirmeye başvurulmalıdır. Ciddi solunum sıkıntısı, dudaklarda veya ciltte morarma ya da bilinç değişikliği gelişmesi durumunda ise acil tıbbi yardım alınmalıdır" dedi.
Zatürreye karşı aşılar ihmal edilmemeli
Zatürreden korunmada aşıların önemli bir yere sahip olduğunu belirten Prof. Dr. Duman, yaşa ve kişisel risk durumuna uygun aşıların yaptırılması gerektiğini söyledi. Pnömokok aşısının, pnömokok bakterisinin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruma sağladığını hatırlattı.
Grip ve COVID-19 gibi solunum yolu enfeksiyonlarının da zatürreye neden olabildiğini belirten Duman, RSV'nin özellikle bebeklerde, ileri yaştaki bireylerde ve bazı kronik hastalığı bulunan kişilerde ciddi alt solunum yolu enfeksiyonlarına yol açabileceğini ifade etti.
Prof. Dr. Duman, aşılarla ilgili şu değerlendirmede bulundu:
"Pnömokok, influenza ve COVID-19 aşılarının yanı sıra uygun kişilere RSV aşısı da hekim değerlendirmesiyle önerilebilir. Aşıların tüm zatürre türlerini önlemediği unutulmamalı; buna rağmen belirli enfeksiyonlara ve ağır hastalık tablolarına karşı korunmada önemli bir araç olduğu bilinmelidir" ifadelerini kullandı.
Her öksürükte antibiyotik kullanmak doğru değil
Solunum yolu enfeksiyonlarının bir bölümünün virüslerden kaynaklandığını hatırlatan Prof. Dr. Duman, antibiyotiklerin virüslere karşı etkili olmadığını vurguladı. Gereksiz antibiyotik kullanımının antibiyotik direncine ve çeşitli yan etkilere neden olabileceğini belirtti.
Zatürre şüphesinde hastanın belirtilerinin, muayene bulgularının ve gerekli tetkiklerinin hekim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Duman, antibiyotik kullanımına ve uygun tedaviye de hekim tarafından karar verilmesi gerektiğini kaydetti.
Zatürre riskini azaltan 5 önemli önlem
Günlük yaşamda uygulanabilecek bazı alışkanlıkların solunum yolu enfeksiyonlarından korunmaya katkı sağlayabileceğini belirten Prof. Dr. Dildar Duman, özellikle risk grubundaki kişilerin şu 5 önleme dikkat etmesi gerektiğini söyledi:
1. Aşılarınızı zamanında yaptırın: Yaşınıza, kronik hastalıklarınıza ve kişisel risk durumunuza uygun aşılar hakkında hekiminizden bilgi alın. Aşı takviminizi düzenli olarak takip edin.
2. Sigara ve elektronik sigaradan uzak durun: Tütün ürünleri ve elektronik sigara, solunum yollarının savunma mekanizmalarını olumsuz etkileyebilir. Sigara dumanına maruz kalmaktan da kaçının.
3. El hijyenine dikkat edin: Ellerinizi sabun ve suyla düzenli yıkayın. Su ve sabuna erişimin olmadığı durumlarda uygun el antiseptiklerinden yararlanın.
4. Kapalı ortamları düzenli havalandırın: Kalabalık ve yeterince havalandırılmayan ortamlarda solunum yoluyla yayılan enfeksiyon etkenlerine maruz kalma riski artabilir. İç ortam havasının temiz tutulmasına özen gösterin.
5. Kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun: KOAH, astım, diyabet, kalp yetmezliği ve kronik böbrek hastalığı gibi rahatsızlıkların takibini aksatmayın. Yeterli ve dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve yeterli uykuya da dikkat edin.
