Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog İpek Erol, kleptomaninin belirtileri, nedenleri ve tedavi süreci hakkında açıklamalarda bulundu. Kleptomaninin bir dürtü kontrol bozukluğu olduğunu belirten Erol, çalma davranışının öncesinde yoğun huzursuzluk, sonrasında ise kısa süreli rahatlama ve haz hissi yaşanabildiğini söyledi.
Çalma dürtüsü kontrol edilemeyebiliyor
Kleptomaninin, kişinin ihtiyaç duymadığı ve çoğu zaman maddi değeri olmayan nesneleri çalmaya yönelik yoğun bir dürtü hissetmesi olduğunu belirten Erol, her çalma davranışının kleptomani olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Bu kişilerin davranış öncesinde yoğun bir içsel gerilim yaşayabildiğini ifade eden Erol, “Genellikle kişinin çalma davranışı öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk yaşar. Sanki o nesneyi çalmazsa rahatlayamayacak gibi hisseder. Çaldıktan sonra kısa süreli bir rahatlama ve haz ancak daha sonrasında pişmanlık ve suçluluk yaşar.” dedi.
Erol, kleptomaninin iradesizlik ya da kötü davranış olarak görülmesinin doğru olmadığını, psikiyatrik bir bozukluk olarak ele alınması gerektiğini kaydetti.
Yakalanma korkusu geri planda kalabiliyor
Kleptomaninin nörobiyolojik mekanizmasının henüz tam olarak açıklanamadığını belirten Erol, dürtü kontrolünde beynin karar verme ve planlamadan sorumlu frontal korteks bölgesinin rol oynadığını aktardı.
Çalma anında kişinin yakalanma ihtimalini düşünmek yerine dürtüsünü gerçekleştirmeye odaklanabildiğini söyleyen Erol, “Burada kişinin planlama ve muhakeme becerisi bozulmuştur diyebiliriz. ‘Yakalanırsam ne olur’ gibi sorular geri planda kalırken sadece isteğini eyleme dökmek gibi şeyler ön plana çıkar.” ifadelerini kullandı.
Erol, çalma sonrasında yaşanan haz ve rahatlama hissinin dopaminerjik sistemle ilişkili olduğunu da belirtti.
Stres ve travmatik yaşantılar etkili olabiliyor
Kleptomani davranışını tetikleyen herkes için geçerli tek bir duygu bulunmadığını ifade eden Erol, yalnızlık, anlaşılmama ve değersizlik hissinin yanı sıra yoğun stresin de çalma dürtüsünü artırabileceğini söyledi.
Depresif duygudurum, ilişkisel sorunlar ve travmatik süreçlerin de bu davranış üzerinde etkili olabileceğini belirten Erol, terapi sürecinde yalnızca çalma nedenlerine değil, kişinin davranış öncesinde ve sonrasında yaşadığı duygu ve düşüncelere de odaklanıldığını anlattı.
Travmanın kleptomaninin tek nedeni olarak değerlendirilemeyeceğini vurgulayan Erol, madde kullanım bozuklukları ve bipolar bozukluğun mani döneminin de çalma davranışına yol açabileceğini ifade etti. Bu nedenle altta yatan psikiyatrik durumların ayrıca değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.
Yakınları davranışı örtbas etmemeli
Kleptomani yaşayan kişilere yaklaşımda suçlayıcı ve damgalayıcı ifadelerden kaçınılması gerektiğini belirten Erol, “Öncelikle kişiye ‘sen kleptomansın’ diyerek suçlayıcı bir yaklaşımda bulunmamak gerekir.” dedi.
Ancak destek olmanın çalma davranışını gizlemek anlamına gelmediğini vurgulayan Erol, çalınan eşyaları saklamanın veya davranışı sürekli örtbas etmeye çalışmanın doğru bir yaklaşım olmadığını söyledi.
Kişinin gerektiğinde profesyonel yardım almaya yönlendirilmesi gerektiğini belirten Erol, dürtü geldiğinde aranabilecek bir kişinin belirlenmesi ve alışverişe yalnız gitmemesi gibi dışsal kontrollerin de uygulanabileceğini aktardı.
Kleptomani tedavi edilebiliyor
Kleptomaninin tedavi edilebilir bir dürtü kontrol bozukluğu olduğunu ifade eden Erol, tedavi sürecinde psikoterapi, gerektiğinde ilaç düzenlemeleri ve davranışsal kontrollerin uygulandığını belirtti.
Öncelikle çalma davranışının gerçekten kleptomani olup olmadığının değerlendirilmesi gerektiğine dikkat çeken Erol, terapi sürecinde kişinin dürtü, çalma ve rahatlama döngüsünü tanımasının önemli olduğunu söyledi.
Çalma isteğinin hangi duygularla ve hangi ortamlarda ortaya çıktığının belirlenmesinin tedavide önemli bir yer tuttuğunu kaydeden Erol, kişinin dürtü geldiğinde hemen harekete geçmek yerine ortamdan uzaklaşmayı ve dürtüyü yönetmeyi öğrenebileceğini ifade etti.
Erol, kleptomaninin tedavi edilebildiğini belirterek kişinin ve yakınlarının durumu gizlemek yerine yardım arayışına yönelmesi gerektiğini vurguladı.
