Akciğer kanserinin erken teşhisinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek bilimsel bir araştırma gündeme geldi. University College London (UCL) ve Francis Crick Enstitüsü araştırmacıları tarafından yürütülen çalışmada, kanda ölçülen 14 proteinden oluşan biyolojik imzanın akciğer kanseri riskini tanıdan beş yılı aşkın süre önce gösterebileceği belirlendi. Medicana International İstanbul Hastanesi Tıbbi Onkoloji Uzmanı Prof. Dr. Deniz Arslan, araştırmanın kişiselleştirilmiş onkoloji açısından önemli bir gelişme olduğunu belirtti.
48 binden fazla kişinin verileri incelendi
4 Haziran 2026'da duyurulan ve Cell dergisinde yayımlanan araştırmada, UK Biobank kapsamında 48 binden fazla kişinin kan örnekleri analiz edildi. Makine öğrenmesi yöntemlerinden yararlanılan çalışmada, 14 proteinden oluşan biyolojik imza değerlendirildi.
Yaş, sigara kullanımı ve geçmiş akciğer hastalıkları gibi klinik değişkenlerle birlikte incelenen proteinlerin, ilerleyen yıllarda akciğer kanseri gelişen kişilerde belirginleştiği görüldü. Elde edilen bulguların dünyanın farklı bölgelerinden sekiz ayrı veri kümesinde de doğrulanması, araştırmanın bilimsel önemini artırdı.
Prof. Dr. Deniz Arslan, bulguların farklı popülasyonlarda biyolojik risk göstergelerinin değerlendirilmesi açısından önemli bir temel oluşturduğunu ifade etti.
Kanser oluşmadan önce inflamasyon değişebilir
Araştırmada dikkat çeken bulgulardan biri de 14 proteinin doğrudan tümörden kaynaklanmayabileceği yönündeki değerlendirme oldu. Bu proteinlerin, kanser gelişmeden önce akciğer dokusunda ortaya çıkan inflamatuvar değişimleri yansıtabileceği üzerinde duruldu.
Sigara dumanı ve hava kirliliği gibi çevresel faktörlerin de bu süreçte etkili olabileceği değerlendiriliyor. Araştırmacılar, IL-1 aracılı inflamasyonun hedeflenmesinin gelecekte koruyucu tedavilere yönelik yeni yaklaşımlara katkı sağlayabileceğini öne sürüyor. Ancak bu mekanizmanın insanlarda akciğer kanserini önlediği henüz kanıtlanmış değil.
Riskin belirlenmesi kanser tanısı anlamına gelmiyor
Araştırmanın kişiselleştirilmiş onkoloji alanında önemli bir potansiyel taşıdığını belirten Prof. Dr. Deniz Arslan, bilimsel sonuçların klinik uygulamaya aktarılması için daha kapsamlı çalışmalara ihtiyaç olduğunu vurguladı.
Arslan, "Bu araştırma, kişiselleştirilmiş onkolojinin tedaviden korunmaya doğru genişleyebileceğini gösteren güçlü bir bilimsel işarettir" dedi.
Araştırmanın umut verici sonuçlarına rağmen risk öngörüsü ile kanser tanısının birbirinden farklı olduğuna dikkat çeken Arslan, "Bilimsel bulguların klinik uygulamaya aktarılabilmesi için daha kapsamlı değerlendirmelere ihtiyaç bulunmaktadır. Bununla birlikte risk öngörüsü, kanser tanısı anlamına gelmez; klinik uygulamaya geçiş için prospektif doğrulama, test eşiklerinin belirlenmesi ve gerçek hasta yararının gösterilmesi şarttır" dedi.
14 proteinlik test henüz rutin taramada kullanılmıyor
Araştırmada geliştirilen 14 proteinlik panelin henüz rutin akciğer kanseri taramasında kullanılan bir test olmadığı belirtildi. Söz konusu yöntemin, kanıta dayalı tarama yöntemlerinden biri olan düşük doz toraks bilgisayarlı tomografisinin (BT) yerini almadığına da dikkat çekildi.
Akciğer kanserinden korunmada sigaranın bırakılması, tütün dumanından ve hava kirliliğinden uzak durulması önem taşıyor. Uygun risk grubundaki kişilerin düşük doz BT ile taranması da temel korunma stratejileri arasında bulunuyor.
Prof. Dr. Deniz Arslan, gelecekte kan proteinleri, klinik risk modelleri ve görüntüleme yöntemlerinin birlikte değerlendirilmesiyle kişilerin hangi aralıklarla ve ne yoğunlukta takip edilmesi gerektiğinin daha doğru belirlenebileceğini ifade etti.
Erken risk tespiti kişiye özel takibin önünü açabilir
Araştırma, akciğer kanserinde yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra tedaviye odaklanmak yerine, kanser gelişmeden önce riskli biyolojik süreçlerin belirlenmesine yönelik çalışmaların önemini ortaya koyuyor.
Bu alandaki temel hedef ise kan testinden elde edilen sonuçların güvenilir ve erişilebilir korunma programlarına dönüştürülmesi. Yeni araştırmaların, akciğer kanserinde risk değerlendirmesi ve kişiye özel takip yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
