Mutfaklarda en sık kullanılan pişirme gereçleri arasında yer alan yapışmaz (teflon) tavalar, yüzeylerinde oluşan çiziklerle birlikte sağlık açısından risk oluşturabiliyor. Uzmanlar, kaplaması bozulan tavaların hem mikroplastik salımı hem de yüksek ısıda ortaya çıkan toksik gazlar nedeniyle kullanım dışı bırakılması gerektiği uyarısında bulunuyor.
Tek bir çizik bile parçacık salımını artırıyor
Yapışmaz tavaların yüzeyi genellikle PTFE (politetrafloroetilen) kaplama ile korunuyor. Bu kaplama, kayganlık ve kolay temizlik sağlıyor. Ancak metal kaşık kullanımı, sert süngerle temizlik ya da tavaların üst üste konulması yüzey bütünlüğünü bozabiliyor.
Bilimsel simülasyon çalışmalarında, kaplamada oluşan küçük bir çizikten bile binlerce plastik parçacığın açığa çıkabildiği; mikroskobik çatlaklarda ise bu sayının milyonlara ulaşabildiği gösterildi. Uzmanlar, özellikle nanoplastik boyutundaki parçacıkların vücutta birikebilme riskine dikkat çekiyor.
Yüksek ısıda gaz riski: “Teflon gribi” uyarısı
Yapışmaz kaplamalar yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında kimyasal yapısı bozulmaya başlayabiliyor. Özellikle 260 derece ve üzerindeki ısılarda ortaya çıkan gazların solunması, tıp literatüründe “polimer dumanı ateşi”, halk arasında ise “Teflon gribi” olarak anılan tabloya yol açabiliyor.
Bu durumda görülen belirtiler arasında ateş, titreme, baş ağrısı, göğüste sıkışma ve öksürük yer alıyor. Uzmanlar, çizilmiş tavaların bu gazları daha düşük ısılarda da açığa çıkarabileceğini belirtiyor. Evcil kuşların ise bu gazlara karşı çok daha hassas olduğu vurgulanıyor.
Eski tavalar için ayrı risk
Eski nesil yapışmaz ürünlerin üretiminde kullanılan PFOA maddesi, sağlık riskleri nedeniyle birçok ülkede yasaklandı. Ancak yıllar önce alınmış tavaların bu maddeyi içerebileceği ifade ediliyor. Yeni ürünlerde “PFOA içermez” ibaresi bulunsa da, çizilmiş yüzeylerin yine de güvenli kabul edilmediği belirtiliyor.
Ne zaman çöpe atılmalı?
Uzmanlara göre şu işaretler varsa yapışmaz tava değiştirilmelidir:
-
Yüzeyde metalin göründüğü derin çizikler
-
Kaplamada kabarma ve soyulma
-
Renk solması ve matlaşma
-
Yapışmazlık özelliğinin belirgin şekilde kaybolması
Alternatifler neler?
Daha güvenli kullanım için çizilmeye dayanıklı seçenekler öneriliyor:
-
Döküm tavalar: Uzun ömürlü ve doğal yapışmazlık sağlayabiliyor
-
Paslanmaz çelik: Kaplamasız ve kimyasal içermiyor
-
Seramik kaplama: PTFE içermeyen alternatif sunuyor ancak yüzey ömrü sınırlı
Uzmanlar, yapışmaz yüzeyli ürünlerin düşük ve orta ısıda kullanılması, metal gereçlerden kaçınılması ve çizik oluştuğunda ürünün değiştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
