Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde ilaç ve psikoterapinin yanı sıra farklı yöntemler de kullanılıyor. Bu yöntemlerden biri olan transkraniyal manyetik uyarım (TMU/TMS), beynin belirli bölgelerine manyetik uyarılar göndererek sinir hücrelerinin aktivitesini etkilemeyi hedefliyor. Acıbadem Kent Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Yunus Akkeçili, yöntemin özellikle depresyon tedavisinde güçlü bilimsel kanıtlara sahip olduğunu belirterek, depresyon ve obsesif kompulsif bozuklukta (OKB) değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Beyin ağlarının çalışma biçimini hedefliyor
TMU yönteminin beynin çalışma mekanizmasını düzenlemeye yardımcı olmayı amaçladığını belirten Uzm. Dr. Yunus Akkeçili, depresyonun yalnızca tek bir kimyasal maddenin eksikliğiyle açıklanamayacağını ifade etti.
Beyindeki farklı bölgelerin duygular, dikkat, düşünceler ve motivasyon üzerinde birlikte etkili olduğunu aktaran Akkeçili, kontrollü manyetik uyarılarla belirli bölgelerin ve bunlarla bağlantılı beyin ağlarının işleyişinin etkilenmesinin hedeflendiğini söyledi.
Beyne doğrudan elektrik verilmiyor
Yöntemin nasıl uygulandığına ilişkin bilgi veren Akkeçili, işlem sırasında kafa derisinin üzerine özel bir manyetik bobin yerleştirildiğini belirtti. Bobinden geçirilen elektrik akımının kısa süreli bir manyetik alan oluşturduğunu kaydeden Akkeçili, bu alanın kafatasını geçerek hedeflenen beyin dokusunda küçük elektriksel akımlar meydana getirdiğini ve sinir hücrelerinin aktivitesini etkilediğini anlattı.
Uygulamanın beynin yalnızca tek bir bölgesini etkilemekle sınırlı olmadığını vurgulayan Akkeçili, şöyle konuştu:
"Burada amaç, beynin bir bölümünü basitçe açmak ya da kapatmak değil. Hedeflenen bölge, beynin başka bölgeleriyle de bağlantılı. Tekrarlanan uyarılarla bu bağlantıların ve ilgili beyin ağlarının çalışma biçimini etkilemeye çalışıyoruz. Ancak bunu beynin yeniden programlanması ya da sıfırlanması şeklinde tanımlamak doğru olmaz"
Depresyon tedavisinde güçlü bilimsel veriler bulunuyor
TMU'nun psikiyatri alanında en kapsamlı araştırıldığı hastalığın depresyon olduğunu belirten Akkeçili, özellikle uygulanan tedavilerden yeterli fayda göremeyen hastalarda yöntemin önemli bir seçenek olabileceğini söyledi.
Bununla birlikte TMU'nun her depresyon hastasına doğrudan uygulanabilecek bir tedavi olmadığını vurgulayan Akkeçili, karar aşamasında hastanın tanısının, belirtilerinin ve hastalığın şiddetinin değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Daha önce kullanılan ilaçların doz ve süre açısından yeterliliği, psikoterapi geçmişi, eşlik eden hastalıklar ve kişinin tedavi tercihleri gibi unsurların da dikkate alınması gerektiğini belirten Akkeçili, "TMU, doğru hastada ve uygun tedavi basamağında değerlendirilebilecek, bilimsel kanıta dayalı bir yöntemdir." dedi.
OKB'de de uygulanabiliyor
Manyetik uyarım yönteminin kullanım alanları depresyonla sınırlı değil. Akkeçili, obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tedavisinde de belirli cihazlar ve tedavi protokolleriyle TMU uygulamalarının yapılabildiğini belirtti.
OKB'de takıntılar ve tekrarlayan davranışlarla ilişkili beyin ağlarının depresyondakilerden farklı olduğunu aktaran Akkeçili, bu nedenle hastalığa göre farklı beyin bölgelerinin ve uyarım biçimlerinin tercih edildiğini söyledi.
Şizofreninin bazı belirtileri, bağımlılıklar, travma sonrası stres bozukluğu, tik bozuklukları ve kulak çınlaması gibi alanlarda da araştırmaların sürdüğünü kaydeden Akkeçili, ancak bir hastalıkta olumlu araştırma sonuçları elde edilmesinin o yöntemin standart tedavi haline geldiği anlamına gelmediğine dikkat çekti.
Cerrahi işlem ve anestezi gerektirmiyor
TMU uygulamasının cerrahi bir müdahale olmadığını ve genel anestezi gerektirmediğini belirten Akkeçili, hastanın işlem boyunca uyanık kaldığını ve rahat bir koltukta oturarak seansa katıldığını söyledi.
Uygulama öncesinde kişiye uygun uyarım şiddetinin belirlendiğini, ardından manyetik bobinin hedeflenen bölgeye yerleştirildiğini aktaran Akkeçili, seans süresinin kullanılan tedavi protokolüne göre değiştiğini ifade etti.
Geleneksel uygulamalardan daha kısa sürebilen yeni protokollerin de bulunduğunu belirten Akkeçili, theta burst adı verilen yöntemin seans süresini kısaltabildiğini kaydetti. Depresyon tedavisinde ise uygulamanın genellikle tek seansla sınırlı kalmadığını, belirli bir dönem boyunca tekrarlanan seanslardan oluştuğunu vurguladı.
Yan etkileri de bulunuyor
TMU'nun ilaç kullanılmadan belirli beyin bölgelerini hedeflemesinin önemli bir özellik olduğunu belirten Akkeçili, yöntemin tamamen yan etkisiz olarak değerlendirilmemesi gerektiği uyarısında bulundu.
Uygulama bölgesinde rahatsızlık hissi ve baş ağrısının görülebilen yan etkiler arasında olduğunu aktaran Akkeçili, nadir de olsa nöbet riskinin bulunduğunu söyledi.
Bu nedenle tedavi öncesinde kişinin nöbet geçmişinin, kullandığı ilaçların ve baş-boyun bölgesinde bulunan bazı metalik ya da elektronik implantların değerlendirilmesinin önem taşıdığını ifade etti.
Tedavi hastanın ihtiyaçlarına göre planlanmalı
Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde ilaç, psikoterapi ve manyetik uyarım yöntemlerinin birbirinin alternatifi olarak görülmemesi gerektiğini belirten Akkeçili, her yöntemin farklı mekanizmalar üzerinden etkili olmayı amaçladığını dile getirdi.
Tedavi planlamasında hastanın belirtilerinin, hastalık geçmişinin ve uygulanan yöntemlere verdiği yanıtın dikkate alınması gerektiğini vurgulayan Akkeçili, şu değerlendirmede bulundu:
"Benim için asıl soru ‘İlaç mı, psikoterapi mi, TMU mu?' değil. Asıl soru, hangi hastada, hastalığın hangi döneminde, hangi tedavinin ya da tedavi kombinasyonunun en uygun olduğu. Her insanın belirtileri, hastalık öyküsü ve tedaviye verdiği yanıt farklı. Bu nedenle tedaviyi kişinin ihtiyaçlarına göre planlamak gerekiyor"
Akkeçili, TMU'nun özellikle depresyon tedavisinde güçlü bilimsel kanıtlara sahip bir seçenek olduğunu belirterek, uygun hastalarda uzman değerlendirmesiyle uygulanması ve tedavi sürecinin yakından takip edilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
