Dünyada ve Türkiye’de görülme sıklığı giderek artan diyabet, erken tanı ve doğru tedaviyle kontrol altına alınabiliyor. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında düzenlenen etkinlikte hem hastalığın yol açabileceği riskler hem de tedavide kullanılan yeni teknolojiler ele alındı. Etkinlikte kendi yaşam öykülerini paylaşan hastaların başarıları da dikkat çekti.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde gerçekleştirilen “Diyabette yalnız değilsiniz” etkinliğinde, diyabet tedavisindeki gelişmeler ve hastaların yaşam kalitesini artıran uygulamalar konuşuldu. Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunun tahmin edildiğini belirterek hastalığın giderek yaygınlaştığına dikkat çekti.
Yılmaz, diyabet tedavisinde kullanılan GLP-1 grubu ilaçların önemli bir gelişme olduğunu ancak hekim kontrolü olmadan kullanılmaması gerektiğini vurguladı. Etkinlikte ayrıca 38 kilo vererek koşmaya başlayan Selin Oral, 52 kilo vererek insülini bırakan İlhan Güngördü ve görme engeline rağmen diyabet teknolojilerini bağımsız şekilde kullanan Nisa Güner'in hikâyeleri paylaşıldı.
Diyabet her yaşta ortaya çıkabiliyor
Diyabetin 0-90 yaş arasında görülebildiğini belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, hastalığın kontrol altında tutulmaması durumunda ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceğini ifade etti. Diyabetin kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının önemli nedenleri arasında bulunduğunu belirten Yılmaz, erken önlemin önemini vurguladı.
Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında diyabete bağlı sorunlar bulunduğunu aktaran Yılmaz, erken tanı ve tedavinin hem organ hasarlarının önlenmesine hem de sağlık harcamalarının azaltılmasına katkı sağladığını söyledi.
İnsülin iğneleri gelecekte tarih olabilir
Diyabet takibinde kullanılan teknolojilerin önemli ölçüde geliştiğini belirten Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, sürekli glikoz ölçüm sistemlerinin hastaların kan şekeri değişimlerini daha yakından takip etmesini sağladığını dile getirdi.
Geçmişte günde 4-5 kez yapılan ölçümlerin gün içindeki bütün değişimleri göstermediğini belirten Yılmaz, sürekli ölçüm yapan sensörlerin bu açıdan önemli bir kolaylık sunduğunu ifade ederek, “Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük. Bu teknoloji daha da gelişecek. Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak” dedi.
Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu da diyabet teknolojilerinin hastaların ihtiyaçlarına göre belirlenmesi gerektiğini söyledi. Sensör ve insülin pompalarının özellikle çocuklarının kan şekeri seviyesini takip eden ailelerin kaygılarını azaltabildiğini belirtti.
Erken tanı organ hasarlarının önüne geçiyor
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik, Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre dünyada yaklaşık 589 milyon diyabet hastası bulunduğunu, bu sayının 2050 yılında 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini aktardı.
Türkiye'nin diyabet görülme sıklığında Avrupa'da ilk sırada bulunduğunu belirten Çelik, ülkedeki diyabet prevalansının yüzde 16,5'e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yaklaştığını ifade etti.
Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın ise diyabetin yalnızca kan şekeriyle sınırlı olmadığını, birçok organı etkileyebildiğini belirterek şu bilgileri verdi: “Diyabet; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski iki kat fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeni diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük nedenlerinin de başında gelir.”
İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Yaser Süleymanoğlu da sürekli şeker ölçüm cihazlarının tedavideki önemine değindi. Kan şekerindeki ani değişimlerin hücreleri olumsuz etkileyebildiğini belirten Süleymanoğlu, düzenli ölçüm sayesinde insülin dozlarının daha doğru yönetilebildiğini söyledi. Ayrıca sensörlerle gece uykusu sırasında da şeker seviyesinin takip edilebildiğini ve ölçüm sonuçlarının diyabet merkeziyle paylaşılabildiğini aktardı.
GLP-1 ilaçları için hekim kontrolü uyarısı
Son dönemde zayıflama iğneleri olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların kullanımına ilişkin uyarılarda bulunan Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, bu ilaçların gelişigüzel kullanılmaması gerektiğini söyledi.
İlaçların bazı sağlık sorunları bulunan kişiler için uygun olmayabileceğini belirten Yılmaz, safra kesesi taşı, amilaz ve lipaz yüksekliği ile 500'ün üzerinde trigliserit düzeyinin kullanım açısından değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Yılmaz, “GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir. Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu nedenle tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılması şarttır” dedi.
İlaçların Türkiye'de reçetesiz temin edilebilmesinin önemli bir sorun olduğunu belirten Yılmaz, sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin de hastaların tedavi süreçlerini olumsuz etkileyebildiğine dikkat çekti.
38 kilo verdi, yarı maraton koşmaya başladı
Etkinlikte tedavi sürecini paylaşan 46 yaşındaki Selin Oral, uzun yıllar kilo sorunuyla mücadele etti. Çocukluk ve gençlik döneminde tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun ardından kilo almaya başladı. 18 kez diyetisyene başvurmasına rağmen kalıcı sonuç elde edemeyen Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatını değerlendirdi.
Yapılan incelemelerde insülin direncinin yüksek olduğu belirlenen Oral için Prof. Dr. M. Temel Yılmaz ve sağlık ekibi tarafından ilaç, beslenme ve egzersizi kapsayan bir tedavi programı hazırlandı.
Tedaviyle birlikte önce yürümeye başlayan, ardından koşuya yönelen Oral, yaklaşık 38 kilo vererek 70'li kilolara indi. Bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabilen Oral, Nisan ayında Prag'da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanıyor.
Yaşadığı değişimi anlatan Oral, “Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım. Eskiden hareket edemediğim için kendimi çok kötü hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son 15,5 kilometre koştum. Hedefim Nisan ayında Prag’da 21 kilometrelik yarı maratonu tamamlamak. Çevremde ‘Senin sayende yürümeye veya koşmaya başladım’ diyenler var. Bu da beni ayrıca motive ediyor” diye konuştu.
Görme engeline rağmen diyabetini teknolojiyle yönetiyor
Retinitis pigmentosa nedeniyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki psikolog Nisa Güner'e, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır dijital insülin pompasıyla tedavisini sürdürüyor.
Görme engeli nedeniyle cihazları bağımsız kullanamayacağı yönündeki kaygılara rağmen teknolojiden yararlanan Güner, sensör ve pompadan gelen verileri ekran okuyucu aracılığıyla sesli olarak takip ediyor. Glikoz seviyesini gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor.
Pompayı kullanmaya başladığından bu yana sorun yaşamadığını belirten Güner, “Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım diğer dijital cihazlar gibi bunu da kullanabilirim’ dedim. Sensörden gelen değerleri ekran okuyucu seslendiriyor. Glikoz grafiklerini de yapay zekaya yükleyip şekerimin nasıl seyrettiğini betimlemesini istiyorum. Altı aydır pompayı sorunsuz kullanıyorum” ifadelerini kullandı.
Bir eğitim programı nedeniyle İstanbul'da beş ay boyunca tek başına yaşayan Güner, günlük hayatını da kimseden yardım almadan sürdürdüğünü anlattı. Teknolojinin bağımsız yaşam açısından önemine değinen Güner, “Teknoloji doğru kullanıldığında engelleri ortadan kaldırabiliyor. Başka ülkelerde pompa kullanan görme engelli kadınları görünce ‘Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim’ dedim. Şimdi hem diyabetimi yönetiyor hem de bağımsız yaşamıma devam ediyorum” dedi.
Diyabet hastalarının 7'sinde aşırı kilo veya obezite görülüyor
Etkinlikte İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde takip edilen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri paylaştı.
Verilere göre diyabet tanısı alan her 10 hastanın 7'sinde aşırı kiloluluk veya obezite bulunuyor. Hastaların yüzde 46'sında karaciğer yağlanması görülürken, her iki hastadan biri kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor.
Tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına gerilediği de belirtildi.
Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydının tutulmasını hedeflediklerini açıkladı. Bu hedefin gerçekleşmesiyle akademik çalışmalara katkı sunacak ve dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından biri olacak bir sistem oluşturulmasının amaçlandığını ifade etti.
