Obezite tedavisinde giderek daha fazla tercih edilen zayıflama iğneleri, kısa sürede yüksek oranda kilo kaybı sağlayabiliyor. Ancak uzmanlar, bu sürecin yalnızca tartıdaki rakamlarla değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Hızlı kilo kaybının kas kütlesinde azalma, beslenme yetersizlikleri ve tedavi sonrasında verilen kiloların yeniden alınması gibi sonuçları olabiliyor.
İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanı Doç. Dr. Merve Bayram, zayıflama iğnelerinin vücut kompozisyonu ve metabolizma üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Bayram, tedavi sürecinde kas kütlesinin korunmasının, yeterli beslenmenin ve kalıcı kilo kontrolü için doğru alışkanlıkların önemini vurguladı.
Verilen kiloların üçte ikisi geri alınabiliyor
Zayıflama iğnelerinin obezite tedavisinde önemli sonuçlar sağladığını belirten Doç. Dr. Merve Bayram, araştırmalarda kullanılan ilaca bağlı olarak yüzde 15 ila 20 arasında kilo kaybı görüldüğünü ifade etti.
Bazı araştırmalarda bu ilaçlardan birinin kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde kalp krizi ve inme gibi ciddi sağlık sorunlarının riskini azalttığının görüldüğünü aktaran Bayram, tedavinin bırakılmasıyla ortaya çıkan tabloya da dikkat çekti.
Bayram, bir araştırmada katılımcıların verdikleri kilonun yaklaşık üçte ikisini ilacı bıraktıktan sonraki bir yıl içinde geri aldığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Zayıflama iğneleri obezite tedavisinde yeni bir dönem açtı. Araştırmalarda, kullanılan ilaca bağlı olarak ortalama yüzde 15 ile 20 kilo kaybı görüldü. Geçmişte bu büyüklükte bir kayıp daha çok obezite ameliyatlarıyla görülüyordu. Geniş çaplı bir araştırmada, kalp-damar hastalığı olan kişilerde bu ilaçlardan birinin kalp krizi ve inme gibi ciddi olayların riskini de azalttığı görüldü. Ancak en çarpıcı bulgu tedavi bırakıldığında ortaya çıktı. Bir çalışmada, katılımcılar verdikleri kilonun yaklaşık üçte ikisini ilacı bıraktıktan sonraki bir yıl içinde geri aldı. Obezite, kilo verildikten sonra da uzun vadeli takip gerektiren bir hastalık. Bu nedenle daha tedaviye başlarken verilen kilonun nasıl korunacağını da konuşmak gerekiyor."
Tartıdaki düşüş kas kaybını gizleyebilir
Zayıflama iğneleriyle kaybedilen ağırlığın tamamının yağ dokusundan oluşmadığını belirten Bayram, hızlı kilo kayıplarında yağsız doku kaybının da yaşanabildiğini söyledi.
Kaybedilen ağırlığın yaklaşık yüzde 25-40'ının yağsız doku olabileceğini ifade eden Bayram, yeterli protein tüketilmemesi ve direnç egzersizi yapılmamasının kas kaybını artırabileceğini kaydetti.
Kas kaybının yalnızca fiziksel görünümü etkilemediğini belirten Bayram, bunun dinlenme metabolik hızı, insülin duyarlılığı ve kemik sağlığı üzerinde de etkili olduğunu dile getirdi. İleri yaşlarda düşme ve kırık riskinin de artabileceğine işaret etti.
Bayram, kas ve yağ kaybının birlikte görüldüğü sarkopenik obeziteye ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Hızlı ve yüksek orandaki kilo kayıplarında kaybedilen ağırlığın yaklaşık yüzde 25-40'ı yağsız doku olabiliyor. Direnç egzersizi ve yeterli protein alımı olmadığında bu oran artabiliyor. Kas kaybı yalnızca estetik bir mesele değil; dinlenme metabolik hızını, insülin duyarlılığını, kemik sağlığını ve ileri yaşlarda düşme ve kırık riskini doğrudan etkiliyor. En sinsi senaryo ise sarkopenik obezite. Tartıda ciddi bir düşüş görülmesine rağmen kişi hem yağlı hem de güçsüz kalabiliyor."
Yüzdeki değişim kas kaybının habercisi olabilir
Zayıflama iğnesi kullanan bazı kişilerde yanakların çökmesi ve yüz hatlarının belirginleşmesi gibi değişimler görülebildiğini aktaran Doç. Dr. Bayram, bu görünümün hızlı kilo kaybıyla birlikte yüz bölgesindeki yağ dokusunun azalmasından kaynaklandığını belirtti.
Vücudun yalnızca istenilen bölgelerden kilo vermediğini vurgulayan Bayram, yüz bölgesindeki değişimin benzerinin uyluk ve gövde kaslarında da yaşanabileceğini söyledi.
"Yanakların çökmesi, yüz hatlarının keskinleşmesi ve ani yaşlanmış görünümün temelinde yüz bölgesindeki yağ dokusunun kaybı bulunuyor. Ancak burada asıl mesaj şu: Vücut, kaybı yalnızca bizim istediğimiz bölgelerden gerçekleştirmiyor. Yüzde gördüğümüz şeyin bir benzeri uyluk ve gövde kaslarında da yaşanabiliyor. Oradaki değişimi ise ayna göstermiyor."
İştahın azalması beslenme eksikliklerine yol açabilir
Zayıflama iğnelerinin iştahı baskılamasıyla birlikte günlük besin ve sıvı tüketiminin de azalabildiğini belirten Bayram, bu durumun özellikle protein, vitamin ve mineral alımını olumsuz etkileyebileceğini ifade etti.
Günlük enerji alımının 500 ila bin kalori azalabildiğini aktaran Bayram, iştah kaybı nedeniyle et, kuru baklagil ve sebze gibi besinlerin yeterince tüketilemeyebileceğine dikkat çekti.
Bayram, bu durumun uzun süre devam etmesi halinde kas kütlesini ve fiziksel gücü korumanın zorlaşabileceğini belirterek şöyle konuştu:
"Bu ilaçlarla günlük enerji alımı 500 ila bin kalori azalabiliyor. Ancak azalan yalnızca kalori değil, besin çeşitliliği ve besin ögesi alımı da olabiliyor. İştahı azalan bir kişi et, kuru baklagil ve sebze gibi besinleri tüketmekte zorlanabiliyor. Gününü birkaç lokmayla geçirdiğinde yeterli protein almak güçleşiyor. Bu durum haftalarca devam ederse kilo verirken kas kütlesini ve gücü korumak da zorlaşıyor. Tartıda eksilen kiloyu görüyoruz ancak o kilonun ne kadarının yağdan, ne kadarının kastan gittiğini tartı bize söylemiyor."
Porsiyonların küçülmesiyle demir, B12 vitamini, folat, kalsiyum ve lif alımının yetersiz kalabileceğini belirten Bayram, hızlı kilo kaybının safra taşı riskini artırabildiğini de söyledi. Halsizlik ve saç dökülmesi gibi şikâyetlerin olası beslenme eksiklikleri yönünden değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Bulantı ve kusma şikâyetlerine dikkat
Tedavi sırasında, özellikle doz artırımı dönemlerinde bulantı, kusma, kabızlık ve karın ağrısı gibi sindirim sistemi sorunlarının görülebildiğini belirten Bayram, bu şikâyetlerin beslenmeyi zorlaştırabileceğini ifade etti.
Bulantının yemek tüketimini güçleştirebildiğini, kusmanın ise sıvı kaybına neden olabildiğini kaydeden Bayram, tekrarlayan kusma nedeniyle su içemeyen veya şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı yaşayan kişilerin gecikmeden tıbbi yardım alması gerektiğini söyledi.
İlaç bırakıldığında kilo kontrolü zorlaşabilir
Uzun süre çok düşük kalorili beslenmenin vücudun enerji kullanımını etkileyebildiğini belirten Doç. Dr. Bayram, bu süreçte yağsız doku kaybı ve dinlenme metabolik hızında düşüş yaşanabileceğini ifade etti.
Adaptif termogenez olarak adlandırılan bu uyum mekanizmasının tedavi sonrasında kilo kontrolünü güçleştirebileceğini belirten Bayram, ilaç bırakıldığında iştahın yeniden artarken kas kütlesinin azalmış ve metabolik hızın düşmüş olabileceğine dikkat çekti.
Doç. Dr. Bayram, sürece ilişkin şu değerlendirmede bulundu:
"Enerji alımı uzun süre çok düşük kaldığında vücut buna uyum sağlıyor. Yağsız doku azalabiliyor, dinlenme metabolik hızı beklenenin ötesinde düşebiliyor ve hormonal değişiklikler ortaya çıkabiliyor. Buna adaptif termogenez diyoruz. İlaç bırakıldığında ise çift yönlü bir sorunla karşılaşılabiliyor: İştah geri dönerken metabolik hız düşmüş, kas kütlesi azalmış olabiliyor. Bu durumda kişi verdiği kiloları geri alırken daha olumsuz bir vücut kompozisyonuyla karşı karşıya kalabiliyor. Bu nedenle iştah azalmış olsa bile yeterli protein içeren, kişinin tolere edebileceği planlı bir beslenme düzeni büyük önem taşıyor."
Yeme davranışları da takip edilmeli
Zayıflama iğnelerinin yalnızca fiziksel değil, psikolojik etkilerinin de değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Bayram, özellikle kilo kaygısı yüksek kişilerde yeme davranışlarının takip edilmesinin önemine değindi.
İştahın ilaçla baskılanmasının bazı kişilerde aşırı kısıtlamaya, öğün atlamayı başarı olarak görmeye ve açlık-tokluk sinyallerine duyulan güvenin azalmasına neden olabileceğini belirtti.
İlaç bırakıldıktan sonra iştahın yeniden artmasıyla tıkınırcasına yeme ve kontrol kaybı yaşanabileceğini ifade eden Bayram, özellikle ergenler ve genç kadınlarda bu riskin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Tedavi öncesinde yeme bozukluğu açısından tarama yapılması ve süreç boyunca yeme davranışlarının izlenmesi gerektiğini kaydetti.
Kalıcı kilo kontrolü için diyetisyen desteği önemli
Zayıflama iğnelerinin tek başına kalıcı kilo kontrolü sağlamadığını belirten Doç. Dr. Merve Bayram, tedavinin beslenme ve fiziksel aktivite desteğiyle birlikte yürütülmesi gerektiğini vurguladı.
İlaçların iştahı azalttığını ancak tüketilecek besinleri belirlemediğini ifade eden Bayram, yeterli protein alımının, düzenli sıvı tüketiminin, lifli besinlerin ve kasları çalıştıran egzersizlerin önemine dikkat çekti.
Bayram, tedaviye başlamadan önce hekim değerlendirmesi yapılması ve ilk günden itibaren diyetisyen takibinin sağlanması gerektiğini belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
"Zayıflama iğneleri obezite tedavisinde güçlü bir araçtır. Ancak önemli olan yalnızca kaç kilo verildiği değil, bu kilonun nasıl verildiği ve sonrasında nasıl korunduğudur. Ağırlık kaybının kalitesini ve kalıcılığını belirleyen en önemli unsurlardan biri, ilaç tedavisine eşlik eden doğru beslenme yaklaşımıdır."
