Adana'da Çukurova Üniversitesi (ÇÜ) Tıp Fakültesi Balcalı Hastanesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Pelin Duru Çetinkaya, elektronik sigaranın çocuklar ve gençler üzerindeki tehlikelerine dikkat çekti. Elektronik sigara likitlerine jelibon, bebe bisküvisi ve milkshake gibi aromalar eklendiğini belirten Çetinkaya, kullanım yaşının 10-11 seviyelerine kadar düştüğünü söyledi. Çetinkaya, "Akciğerlerimiz çilek, ananas gibi aromalara hazırlıklı değil" diyerek kalp hastalıklarından kansere, ani akciğer hasarından ölüme kadar birçok risk konusunda uyarıda bulundu.
Can Yayınları Genel Yayın Yönetmeni Cem Akaş'ın 19 yaşındaki oğlunun kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetmesi ve Akaş'ın da 9 gün sonra kanser nedeniyle yaşamını yitirmesinin ardından elektronik sigaranın zararları yeniden gündeme geldi. Oğlunun ölümünün ardından elektronik sigaranın risklerine karşı ailelere çağrıda bulunan Akaş'ın mücadelesine dikkat çeken Doç. Dr. Çetinkaya, elektronik sigara, ısıtılmış tütün ürünleri ve tek kullanımlık cihazların masum olmadığını vurguladı.
Gençler sigaradan elektronik sigaraya yöneldi
Elektronik sigara kullanımının özellikle gençler arasında hızla yayıldığını belirten Çetinkaya, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2023 yılında konuyla ilgili acil eylem planı çağrısı yaptığını hatırlattı. Tütün endüstrisinin yeni ürünlerle gençleri hedef aldığını ifade eden Çetinkaya, şu değerlendirmede bulundu:
"Dünya genelinde 2011 yılında gençlerde tütün kullanımı yüzde 15 seviyesindeyken, 2019'da yüzde 5'e düştü. Gençler sigarayı terk ediyor diye seviniyorsunuz. Ancak aynı dönemde elektronik sigara kullanımı yüzde 3'lerden yüzde 20'ye çıktı. Yani endüstrinin istediği oldu. Gençler sigarayı bırakırken elektronik sigaraya yöneldi"
‘Dumansız’ tanıtımlar gerçeği yansıtmıyor
Elektronik sigaraların kapalı alanlarda kullanılabileceği ve dumansız olduğu yönündeki tanıtımların gerçeği yansıtmadığını belirten Çetinkaya, bu ürünlerin pasif içicilik riskinin de bulunduğunu söyledi.
"Bu ürünler tütün endüstrisinin, gelişmiş toplumlarda sigaranın kapalı alanlarda kullanımının yasaklanmasıyla satışlarının azalması kaygısı sonucu çıkarttığı yeni tehditlerdir. Endüstri reklamını şu şekilde yapıyor; ‘Kapalı alanlarda da içebilirsiniz, bunlar dumansız ürünler, sadece buhar çıkarıyor’ diyor. Oysa yapılan çalışmalar elektronik sigaraların pasif içiciliğinin de olduğunu gösteriyor. İçerisinde ağır metaller, gliseroller, nitrozaminler ve birçok zararlı kimyasal bulunuyor. ABD'de lise öğrencilerinin kullandığı cihazlarla ilgili yapılan bir çalışmada, her üç cihazdan birinde esrarın etken maddesi olan tetrahidrokannabinol (THC) tespit edildi"
16 binden fazla aromanın etkisi bilinmiyor
Elektronik sigaraların içeriğinin ve uzun vadeli etkilerinin henüz tam olarak bilinmediğini vurgulayan Çetinkaya, ürünlerde 16 binden fazla aroma bulunduğunu belirtti. Bu aromaların hangi sağlık sorunlarına yol açabileceğinin kesin olarak bilinmediğini kaydeden Çetinkaya, bilinen riskleri şöyle sıraladı:
“Elektronik sigaralarla ilgili hala tanısını koyamadığımız bir sürü hastalık önümüzdeki günlerde karşımıza çıkacak. Mesela bu ürünlerin içerisine bakıldığında 16 binden fazla aroma var. Hangi aromanın nelere yol açtığı henüz tam olarak bilinmiyor. Ama yapılan çalışmalarla şu an bildiklerimiz; kalp hastalıkları, kanserojen etkiler, çocuk ve ergenlerde beyin gelişimine olumsuz etkileri, dikkat dağınıklığı, anksiyete ve gebelerin kullanımında bebeklerinde çok sayıda hasara neden olmasıdır”
Akut akciğer hasarı ölümle sonuçlanabiliyor
DSÖ'nün 2020 yılında elektronik sigara kullanımına bağlı bir hastalık tanımladığını aktaran Çetinkaya, ani gelişen akciğer hasarının viral zatürreyle karıştırılabildiğine dikkat çekti.
“Hastanın çok hızlı bir şekilde akciğerleri hasarlanıyor, gençler ani gelişen nefes darlığıyla acil servislere geliyorlar. Sanki bir viral zatürreymiş gibi bir tablo görünümü oluyor ve ne yazık ki vefat ediyorlar. Çoğu zaman da elektronik sigara kullanımı sorgulanmadıysa bu bir viral, zatürre sanılıyor. Aslında gerçeği; ‘elektronik sigara kullanımına bağlı akut akciğer hasarı’ ve buna bağlı gelişen ölüm. Ayrıca akciğer zarında yırtılmalara neden olabiliyor. Daha önce de bir sanatçımızın çocuğu elektronik sigara kullanımına bağlı akciğer zarı yırtılmasıyla hastaneye yatırılmıştı”
‘Akciğerlerimiz bu aromalara hazırlıklı değil’
Elektronik sigaraların çocukların ilgisini çekmek amacıyla gıda aromalarıyla üretildiğini belirten Çetinkaya, bu ürünlerin masum bir tüketim alışkanlığı gibi sunulmasının tehlikeli olduğunu söyledi.
“Bizim gastrointestinal sistemimiz çilek, ananas gibi gıdalara hazırlıklı ama akciğerlerimiz değil. Akciğerimize yabancı maddelerin ulaşması ciddi iltihabi reaksiyonlara neden olabiliyor. Çocuklar beğensin diye cihazların içerisine bebe bisküvisi, jelibon, milkshake aromaları koyuyorlar. Ürünleri masumlaştırıyorlar. Çünkü endüstrinin en büyük hedefi gençler."
Elektronik sigara kullanım yaşı 10-11'e düştü
Elektronik sigara kullanımının çocuk yaşlara kadar indiğine dikkat çeken Çetinkaya, ortaokul öğrencilerinin dahi bu ürünleri kullandığını, ailelerin ise çoğu zaman durumdan haberdar olmadığını belirtti.
"Ortaokul düzeyinde, 10-11 yaşındaki çocuklar bu ürünleri alıp kullanabiliyor. Bazen aileler çocuklarının kullandığını bilmiyor. Hatta zararlı bir ürün değilmiş gibi baba ile oğulun birlikte elektronik sigara kullandığına da tanık oldum. Tütün ürünü dediğimiz bütün bu ürünler öldürür ve sakat bırakır. Akut akciğer hasarı yapar, akciğer sönmesine neden olur, kalp krizi, kalp yetmezliği ve kanser gibi hastalıklara yol açabilir. Her türlü bağımlılıktan uzak durmamız gerekiyor."
