Erkeklerde üreme sağlığı, günlük yaşamda edinilen pek çok alışkanlıktan etkilenebiliyor. Sigara ve alkol kullanımı, fazla kilo, hareketsizlik, stres, düzensiz uyku ve testislerde ısı artışına neden olan alışkanlıklar sperm kalitesi üzerinde olumsuz etkilere yol açabiliyor.
Liv Hospital Vadi İstanbul Üroloji Uzmanı Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, erkek infertilitesinin yalnızca genetik veya tıbbi nedenlerle açıklanamayacağını belirterek modern yaşamın getirdiği çevresel faktörler ve yaşam alışkanlıklarının da önem taşıdığını ifade etti.
Modern yaşam sperm kalitesini etkiliyor
Erkek üreme sağlığını etkileyen faktörlerin başında zararlı alışkanlıklar ve çevresel etkenlerin geldiğini belirten Op. Dr. Kenan Yiğit Yıldız, şu değerlendirmede bulundu:
"Sigara ve alkol kullanımı, doğrudan oksidatif stres oluşturarak sperm DNA bütünlüğünü bozar ve sperm hareketliliğini (motilite) düşürür. Obezite, vücutta östrojen seviyesini artırıp testosteron sentezini baskılayarak hormonal dengeyi bozar; ayrıca skrotal (testis torbası) ısı artışına yol açarak sperm üretimini olumsuz etkiler. Kronik stres ve kortizol yüksekliği ise hipotalamus-hipofiz-gonad aksını baskılayarak sperm kalitesini doğrudan düşürür. Uyku düzensizliği de hormonal sirkadiyen ritmi bozduğu için bu tabloyu tetikler"
Sperm parametrelerinde 40-50 yılda düşüş
Küresel ölçekte yapılan geniş kapsamlı epidemiyolojik çalışmaların, son 40-50 yıllık süreçte erkek sperm parametrelerinde anlamlı bir düşüş yaşandığını gösterdiğini aktaran Op. Dr. Yıldız, bu değişimin tek bir nedene bağlanamayacağını vurguladı.
Çevresel toksinler, endokrin bozucu kimyasallar ve ağır metallerin yanı sıra hareketsiz yaşam tarzı, obezite artışı, kronik stres, sigara, alkol ve zararlı madde tüketiminin yaygınlaşmasının sperm kalitesindeki düşüşte etkili olabileceği belirtildi.
Testislerde kümülatif ısı artışına neden olabilecek alışkanlıklara da dikkat çeken Op. Dr. Yıldız, diz üstü bilgisayar kullanımı, dar giysiler ve uzun süre oturarak çalışmanın da erkek üreme sağlığı açısından dikkate alınması gerektiğini söyledi.
Babalık planlayanlara 3 ay uyarısı
Çocuk sahibi olmayı planlayan erkeklerin üreme sağlıklarını korumak amacıyla yaşam tarzlarına dikkat etmeleri gerektiğini belirten Op. Dr. Yıldız, sperm üretim döngüsünün yaklaşık 72-74 gün sürdüğünü hatırlattı.
Bu nedenle yaşam tarzında yapılacak düzenlemelere en az 3 ay önceden başlanmasının önem taşıdığı ifade edildi.
Op. Dr. Yıldız, sözlerine şöyle devam etti:
''Beslenme: Akdeniz diyeti tarzı, antioksidandan zengin; taze sebze-meyve, sağlıklı yağlar ve omega-3 içeren bir beslenme modeli sperm kalitesini belirgin şekilde artırır. İşlenmiş gıdalardan ve trans yağlardan kaçınılmalıdır.
Egzersiz: Düzenli ve orta düzeyde kardiyo ve direnç egzersizleri insülin direncini kırar ve testosteron seviyelerini dengeler. Aşırı ağır ve bilinçsiz steroid destekli vücut geliştirme egzersizleri ise tam tersi etki oluşturarak kısırlığa yol açabilir.
Takviyeler: Çinko, selenyum, E ve C vitamini, koenzim Q10 ve L-karnitin gibi antioksidan takviyeler, hekim kontrolünde kullanıldığında oksidatif stresi azaltarak başarı şansını artırır.
Yaşam tarzı: Sigaranın bırakılması, ideal kilonun korunması ve testis ısısını artıracak ortamlardan kaçınılması ilk atılacak adımlar arasında yer alır.''
Günlük alışkanlıklara dikkat edilmeli
Erkek infertilitesinin değerlendirilmesinde yalnızca mevcut sağlık sorunlarının değil, kişinin günlük yaşam alışkanlıklarının da göz önünde bulundurulması gerektiği belirtildi.
Erkek üreme sağlığının korunması için sigara ve alkolden uzak durulması, sağlıklı kilonun korunması, düzenli egzersiz yapılması, dengeli beslenme ve uyku düzenine dikkat edilmesi önem taşıyor.
Ayrıca testislerde ısı artışına neden olabilecek alışkanlıklardan kaçınmanın da üreme sağlığı açısından önemli bir adım olduğu vurgulandı.
