Suudi Arabistan’daki mağaralarda bulunan mumyalaşmış çita kalıntıları, Arabistan Yarımadası’nda yok olan çita popülasyonuna dair önemli genetik veriler sundu. Yapılan DNA analizleri, bu çitaların günümüzde yaşayan iki alt türle yakın akraba olduğunu ortaya koydu.
Mağaralardan çıkan beklenmedik keşif
2022 yılında Suudi Arabistan Ulusal Yaban Hayatı Merkezi’nden araştırmacılar, yarasalar ve böcekler başta olmak üzere biyolojik çeşitliliği incelemek için ülkedeki geniş mağara ağlarını araştırmaya başladı. Ekipler, yalnızca derin obruklardan girilebilen uzak mağaralarda, dudakları aralanmış şekilde yedi mumyalaşmış çita buldu.
Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nden ekolog Carlos Duarte, “Çita kalıntılarını bulmak büyük bir sürprizdi. Daha önce çitaların mağaralarda yaşadığına dair hiçbir kayıt yoktu” dedi.
2.000 yıla uzanan doğal mumyalaşma
Mağaralardaki kuru, serin ve karanlık ortam sayesinde çitaların bazıları yaklaşık 130 yıl, bazıları ise 2.000 yıla yakın süre boyunca doğal olarak korunmuştu. Araştırmacılar ayrıca, bazıları 4.000 yıl öncesine tarihlenen 50’den fazla çita iskelet kalıntısı da tespit etti. Bu bulgular, Arabistan Yarımadası’nda doğal yollarla mumyalaşmış büyük kedilerin ilk bilimsel keşfi olarak kayda geçti.
Genomlar çözüldü, akrabalık ortaya çıktı
Mumyalaşmış çita dokularından elde edilen DNA’lar üzerinde yapılan analizler, bulguların Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanmasını sağladı. Çalışmaya göre bu çitalar, günümüzde hâlâ yaşayan Asya çitası ve Kuzeybatı Afrika çitası alt türleriyle yakın genetik benzerlikler taşıyor.
Kaliforniya Üniversitesi Santa Cruz’dan paleogenomik araştırmacı Molly Cassatt-Johnstone, “Bu örneklerden paleogenomik veri elde edilmesi, kritik derecede tehlike altındaki çita alt türlerini anlamak açısından çok büyük bir katkı” değerlendirmesinde bulundu.
Arabistan’da çitaların yok oluşu
Çitalar, geçmişte Arabistan Yarımadası’nın simgelerinden biri olarak kabul ediliyordu. Avcılıkta kullanılan bu büyük kediler, zamanla spor amaçlı avlanma ve doğal av kaynaklarının azalması nedeniyle hızla yok oldu. Arabistan’da çitaların yerel olarak yok oluşu 1970’li yıllara tarihleniyor.
Günümüzde çitalar, tarihsel yayılış alanlarının yalnızca yüzde 9’unda yaşıyor ve dünya genelindeki toplam sayılarının yaklaşık 7 bin olduğu tahmin ediliyor.
Koruma ve yeniden doğaya kazandırma umudu
Araştırmacılara göre mağaralarda bulunan genetik veriler, Suudi Arabistan’da çitaların yeniden doğaya kazandırılması için yol gösterici olabilir. Asya çitasının doğada 30’dan az bireyle yalnızca İran’da yaşaması bu seçeneği zorlaştırırken, sayıları yaklaşık 400 olan Kuzeybatı Afrika çitası daha ulaşılabilir bir alternatif olarak öne çıkıyor.
Carlos Duarte, genetik benzerlik ve erişilebilirlik nedeniyle Kuzeybatı Afrika çitalarının, Suudi Arabistan’da yeniden çita popülasyonu oluşturma çalışmalarında kullanılabileceğini belirtiyor.
