Çocukluk döneminde geçirilen suçiçeği enfeksiyonunun ardından vücutta uykuya geçen virüs, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden aktif hale gelebiliyor. Zona olarak bilinen bu hastalık, şiddetli ağrı ve ciltte su dolu kabarcıklarla kendini gösteriyor. Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Duran Tok, son dönemde zona vakalarında artış yaşandığına dikkat çekerek özellikle ilk 72 saatte müdahalenin önemine işaret etti.
Yoğun stres, uykusuzluk, aşırı yorgunluk ve psikolojik faktörlerin bağışıklık sistemini olumsuz etkileyerek hastalığı tetikleyebildiğini belirten Prof. Dr. Tok, zonanın erken dönemde tedavi edilmemesi halinde uzun süreli sinir ağrılarına yol açabileceğini söyledi.
Zona elektrik çarpması hissiyle başlayabiliyor
Hastalığın ortaya çıkış sürecine ilişkin bilgi veren Prof. Dr. Duran Tok, bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden aktifleşen virüsün sinir hattı boyunca ilerleyerek cilde ulaştığını belirtti.
Tok, hastalığın belirtilerini şöyle anlattı:
"Bağışıklık sistemi düştüğü zaman virüs reaktive olarak sinir trasesi boyunca cilde ulaşıyor. O bölgede elektrik çarpması şeklinde şiddetli ağrılar, batma, yanma ve ciltte içi sıvı dolu kabarcıklar (lezyonlar) şeklinde karşımıza çıkabiliyor. Bağışıklık sisteminin düşmesine neden olan birçok hadise bu enfeksiyonun daha sık görülmesine zemin hazırlıyor."
Göz çevresinde görülmesi kalıcı hasara yol açabilir
Zona döküntülerinin genellikle vücudun tek tarafında, belirli bir sinir hattı boyunca ortaya çıktığını aktaran Prof. Dr. Tok, hastalığın en sık göğüs kafesi ve sırt bölgesinde görüldüğünü ifade etti. Bel ve karın bölgesi de hastalığın sık rastlandığı alanlar arasında yer alıyor.
Yüz ve göz çevresindeki sinirlerin etkilenmesinin ise daha ciddi sonuçlar doğurabileceğini belirten Tok, şu uyarıda bulundu:
"Virüs tek bir sinir hattını takip eder. Bu nedenle döküntüler vücudun yalnızca sağ ya da sol tek bir tarafında bant veya kuşak şeklinde dizilir; genellikle orta hattı geçmez. Ancak olguların yarısından fazlası göğüs kafesi ve sırttadır (kaburga hizası). Hastalığa ‘kuşak hastalığı' denmesinin sebebi de budur. Hastalık ikinci sıklıkta bel ve karın bölgesinde görülür. Yine yüz ve göz çevresinde de görülebilir ki bu durumda alın, şakak ve göz çevresindeki sinir tutulabilir. Göz tutulumu acil müdahale gerektirir, tedavi gecikirse kalıcı görme hasarı bırakabilir"
Zona vakalarındaki artışın üç nedeni
Hastalığın daha sık görülmesinde toplumun yaşlanması, modern yaşamın getirdiği stres ve kronik hastalıkların etkili olduğunu belirten Prof. Dr. Tok, üç temel faktöre dikkat çekti.
Toplumdaki yaşlı nüfusun artmasıyla birlikte hücresel bağışıklığın doğal olarak zayıfladığını ifade eden Tok, bunun zona görülme sıklığını artırdığını söyledi. Uyku bozuklukları, yoğun iş temposu, kaygı ve stresin kortizol seviyesini yükselterek virüsün yeniden aktifleşmesine zemin hazırlayabildiğini belirtti.
Kanser tedavileri, romatizmal hastalıklar, organ nakilleri, kontrolsüz diyabet ve steroid gibi bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanımının da hastalık riskini artıran etkenler arasında bulunduğunu kaydetti.
50 yaşından sonra risk yükseliyor
Zonanın yalnızca ileri yaşlarda görülen bir hastalık olmadığını, çocuklarda bile ortaya çıkabildiğini belirten Prof. Dr. Tok, riskin özellikle 50 yaşından sonra belirgin şekilde arttığını söyledi.
Tok, 80 yaşına kadar yaşayan her üç kişiden birinin hayatında en az bir kez zona geçirdiğinin bilindiğini ifade etti.
Zona doğrudan bulaşmıyor ancak suçiçeğine neden olabiliyor
Zona hastalığının bir kişiden diğerine doğrudan bulaşmadığını belirten Prof. Dr. Tok, ancak döküntülerdeki sıvıyla temasın daha önce suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış kişiler açısından risk oluşturduğunu söyledi.
Tok, bulaşma ihtimaline ilişkin şu bilgileri paylaştı:
"Bir kişiden diğerine doğrudan zona bulaşmaz. Yani bir zonası olan kişiye dokundunuz diye sizde aniden zona çıkmaz. Ancak, vücuttaki o içi su dolu kabarcıkların patlamasıyla ortaya çıkan sıvı, daha önce hiç suçiçeği geçirmemiş veya suçiçeği aşısı olmamış birine temas ederse o kişiye virüs bulaşıp ve o kişi suçiçeği çıkarabilir. Döküntüler kuruyup kabuk bağladıktan sonra bulaşıcılık tamamen biter."
İlk 72 saatte tedaviye başlanması gerekiyor
Zona tedavisinde erken müdahalenin kalıcı sinir hasarını önlemek açısından önemli olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Tok, belirtilerin fark edilmesinden sonraki ilk 72 saatin kritik olduğunu belirtti.
Bu süre içerisinde antiviral tedaviye başlanmasının önemine dikkat çeken Tok, tedavinin gecikmesi halinde döküntüler iyileşse bile uzun süreli ağrıların devam edebileceğini söyledi.
Tok, olası komplikasyonları şöyle açıkladı:
"Zamanında müdahale edilmeyen tablolarda, döküntüler iyileşse dahi aylarca ya da yıllarca sürebilen kalıcı nöropatik sinir ağrıları (postherpetik nevralji) gibi ciddi komplikasyonlar gelişebiliyor"
Zona aşısı yüzde 90'ın üzerinde koruma sağlayabiliyor
Hastalığa karşı korunmada aşının önemine değinen Prof. Dr. Tok, özellikle 50 yaş ve üzerindeki bireylerin ve bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerin risk grubunda bulunduğunu belirtti.
Aşının hastalığa karşı yüzde 90'ın üzerinde koruma sağlayabildiğini ifade eden Tok, risk grubundaki kişilerin hekimlerine danışarak aşı konusunda değerlendirme yapmalarını önerdi.
Zona aşısı kimlere öneriliyor?
Prof. Dr. Duran Tok, 50 yaş ve üzerindeki tüm yetişkinlerin, daha önce suçiçeği geçirip geçirmediklerini hatırlamasalar bile zona aşısı yaptırmaları gerektiğini belirtti.
Bağışıklık sistemi baskılanmış veya baskılanma riski bulunan 18 yaş ve üzerindeki kişilerin de aşılanması gerektiğini ifade eden Tok, kanser hastaları, organ nakli yapılanlar ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullananların bu grupta yer aldığını söyledi.
Daha önce zona geçiren kişilerin de yeniden hastalanma ihtimali bulunduğunu belirten Tok, aşının yılın herhangi bir döneminde uygulanabileceğini kaydetti.
Aktif zona atağı sırasında ise döküntülerin ve akut belirtilerin tamamen geçmesinin ardından bir ay beklenerek aşının yapılabileceğini aktaran Tok, aşının iki doz halinde, genellikle 2 ila 6 ay arayla ve koldan kas içine uygulandığını bildirdi.
Bağışıklık sistemini güçlü tutmak önemli
Zona riskini azaltmak ve hastalığın olumsuz etkilerinden korunmak için yaşam alışkanlıklarına dikkat edilmesi gerektiğini belirten Prof. Dr. Tok, stres yönetimi ve düzenli uykunun önemine işaret etti.
Tok, şüpheli döküntülerin veya açıklanamayan ağrıların ortaya çıkması halinde sağlık kuruluşuna başvurulması gerektiğini vurguladı.
