Üsküdar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Engelli Bakımı ve Rehabilitasyon Program Başkanı olan Tetik, erken müdahalenin önemine dikkat çekerek, ailelerin küçük sorumluluklar vererek bireyin günlük yaşam becerilerini desteklemesi gerektiğini ifade etti.
“En sık yapılan hata, onun yerine yapmak”
Bakım ve rehabilitasyon sürecinde en yaygın hatalara değinen Tetik, ailelerin çoğu zaman iyi niyetle hareket ettiğini ancak bunun uzun vadede bağımsızlığı azalttığını vurguladı:
“En sık yapılan hata, engelli bireyin yapabileceği şeyleri bile onun yerine yapmaktır. Aileler çoğu zaman yorulmasın diye düşünür ama bu durum zamanla bireyin bağımsızlığını azaltabilir.
Bir diğer hata da rehabilitasyona geç başlamaktır. Biraz büyüsün düzelir düşüncesi bazı durumlarda zaman kaybına neden olabilir. Ayrıca sadece fiziksel ihtiyaçlara odaklanıp duygusal ve sosyal ihtiyaçları ihmal etmek de sık görülür. Oysa moral, sosyal destek ve sevgi de tedavinin önemli bir parçasıdır. Sosyal izolasyon oluşturmak sürecin yönünü değiştirebilir. Bu yüzden ailelerin bu konuda eğitimi önemlidir.”
Erken müdahale yaşam kalitesini etkiliyor
Erken müdahalenin özellikle çocuklarda kritik rol oynadığını belirten Tetik, gelişim sürecine erken dönemde destek verilmesinin sonuçları iyileştirdiğini ifade etti:
“Erken başlanılan rehabilitasyon çoğu zaman çok daha iyi sonuç verir. Özellikle çocuklarda beyin gelişimi hızlı olduğu için erken eğitim ve terapi büyük fark yaratabilir. Örneğin konuşma gecikmesi, işitme kaybı, otizm veya hareket problemlerinde erken destek alan çocuklar günlük yaşama daha kolay uyum sağlayabilir. Bazı durumlarda zaman kaybı kalıcı sorunlara yol açabilir. Bu yüzden bekleyelim geçer yerine erken değerlendirme çok önemlidir.”
Tetik, riskli durumlar arasında serebral palsi, işitme kaybı, otizm spektrum bozukluğu, inme sonrası rehabilitasyon ve uzun süreli yatağa bağımlılığın yer aldığını da belirtti.
Evde bakım ve merkez desteği birlikte yürümeli
Evde bakım ile rehabilitasyon merkezleri arasındaki farklara da değinen Tetik, iki yaklaşımın birlikte yürütülmesinin daha etkili sonuç verdiğini söyledi:
“Evde bakımın en büyük avantajı kişinin kendi ortamında rahat hissetmesidir. Aile desteği daha fazla olur ve günlük yaşam içinde uygulama yapmak kolaylaşır. Rehabilitasyon merkezlerinde ise uzman ekipler, özel cihazlar ve düzenli terapi desteği bulunur. Özellikle yoğun fizik tedavi veya özel eğitim gereken durumlarda merkez desteği daha etkili olabilir. Genellikle en iyi sonuç, merkezde öğrenilen çalışmaların evde devam ettirilmesiyle alınır.”
“Bakım yükü tükenmişliğe yol açabilir”
Bakım veren aile bireylerinin yaşadığı psikolojik yüke de dikkat çeken Tetik, bu sürecin doğal olduğunu ancak destek mekanizmalarının ihmal edilmemesi gerektiğini ifade etti:
“Bakım vermek zamanla insanı hem fiziksel hem de duygusal olarak yorabilir. Bu çok normal bir durumdur. Bakım veren kişinin kendine de zaman ayırması gerekir. Gerektiğinde destek istemekten çekinilmemelidir. Bakım yükünü paylaşmak, dinlenmek, sosyal hayattan kopmamak ve psikolojik destek almak tükenmişliği önlemeye yardımcı olur.”
Engel türüne göre farklı yaklaşımlar
Rehabilitasyonun her birey için farklı planlanması gerektiğini belirten Tetik, engel türlerine göre yaklaşımın değiştiğini söyledi:
“Her bireyin ihtiyacı farklı olduğu için rehabilitasyon da ona göre planlanır. Fiziksel engellerde hareket ve günlük yaşam becerileri üzerinde durulur. Zihinsel engellerde öğrenme ve öz bakım becerileri desteklenir. Otizm gibi gelişimsel farklılıklarda ise iletişim ve sosyal beceriler ön plandadır.”
Amaç: Bağımsız ve mutlu yaşam
Bağımsız yaşam becerilerinin günlük hayatla güçlendirilebileceğini ifade eden Tetik, küçük sorumlulukların önemine dikkat çekti:
“Küçük sorumluluklar vermek çok önemlidir. Kendi başına yapabildiği şeyleri yapmasına fırsat verilmelidir. Örneğin kendi kıyafetini seçmek, sofraya yardım etmek, basit ev işlerine katılmak ve para kullanmayı öğrenmek günlük yaşam becerilerini artırabilir. Başarıları takdir etmek kişinin özgüvenini güçlendirir.”
İdeal rehabilitasyon: Çok disiplinli yaklaşım
İdeal bir rehabilitasyon sürecinin yalnızca tıbbi müdahaleden ibaret olmadığını vurgulayan Tetik, sürecin çok disiplinli yürütülmesi gerektiğini belirterek sözlerini şöyle tamamladı:
“İyi bir rehabilitasyon sadece tedavi değildir. Kişinin hem fiziksel hem psikolojik hem de sosyal olarak desteklenmesi gerekir. Doktor, fizyoterapist, psikolog ve özel eğitim uzmanlarının birlikte çalışması önemlidir. Ailenin sürece katılması ve bireyin ihtiyaçlarına uygun plan yapılması rehabilitasyonun başarısını artırır. Asıl amaç bireyin mümkün olduğunca bağımsız ve mutlu bir yaşam sürmesini sağlamaktır.”
