Üsküdar Üniversitesi Pozitif Psikoloji Koordinatörü Dr. Öğr. Üyesi Fatma Turan, gençlerin gönüllülük motivasyonlarını değerlendirdi.
Dr. Turan, “Gençler ‘Ben kimim ve dünyadaki yaşam amacım nedir?’ sorusunu cevaplamak amacıyla gönüllülük çalışmalarına katılıyor.” ifadelerini kullandı. Sosyal eşitsizlik, iklim krizi ve insan ile hayvan hakları gibi konuların gençlerde güçlü duygusal duyarlılık oluşturduğunu belirten Turan, doğal afetler, salgın hastalıklar, savaş ve göç gibi kriz dönemlerinde gençlerin ‘faydalı olma’ isteğinin daha görünür hale geldiğini vurguladı.
Gönüllülük: İyilik yapmak ve iyi hissetmek
Dr. Turan, gönüllülüğün pozitif psikolojideki önemine değinerek şunları söyledi:
“Gönüllülük kavramı; bir kişinin ya da bir grubun, herhangi bir sorumluluğu ve mecburiyeti olmamasına rağmen, hiçbir maddi karşılık beklemeden, topluma, bir gruba veya ihtiyaç sahibi bireylere zamanını, bilgisini, emeğini sunması olarak tanımlanmaktadır. Gönüllülük iyi olma ve iyilik yapma amacıyla gönülden verilen emektir. Bu faaliyeti gerçekleştirenlere ‘gönüllü’ denilmektedir.”
Turan, gönüllülüğün bireylerde özgecilik, anlam duygusu, sosyal bağlılık ve öz-yeterlik mekanizmaları üzerinden iyi oluşu artırdığını, sosyal sorumluluk projelerine katılmanın öz-değer ve öz-yeterliği güçlendirdiğini, anlam ve amaç duygusunu derinleştirdiğini ve mutluluk, şefkat, minnettarlık gibi pozitif duyguları artırdığını ifade etti.
Gençler, gönüllülüğü kimlik ve amaç arayışı için tercih ediyor
Dijital dünyada büyüyen gençlerin gönüllülük motivasyonlarını değerlendiren Dr. Turan, şunları dile getirdi:
“Dijital dünyada büyüyen gençlerin gönüllülük çalışmaları noktasındaki içsel motivasyonlarını; anlam ve amaç arayışı, empati ve adalet duyarlılığı, toplumsal katkı sağlama ihtiyacı olarak ifade edebiliriz. Gençler ‘Ben kimim ve dünyadaki yaşam amacım nedir?’ sorusunu cevaplamak amacıyla gönüllülük çalışmalarına katılmaktadırlar.”
Dr. Turan, gençlerin sosyal eşitsizlik, iklim krizi ve kriz dönemlerinde ortaya çıkan durumlar nedeniyle faydalı olma isteğinin daha görünür hale geldiğini de sözlerine ekledi.
Akran dayanışması gönüllülüğü güçlendiriyor
Gönüllülüğün sosyal motivasyonlarını ait olma, topluluk duygusu ve akran etkisi üzerinden açıklayan Dr. Turan, şunları belirtti:
“Olumlu yönde gelişim sağlayan dijital topluluklar gençleri harekete geçiren bir sosyal bağ oluşturmakta ve akran dayanışmasının etkisi ile sosyal sorumluluk projelerine katılım artmaktadır. Gençler arkadaşlarında liderlik, iletişim, dijital içerik üretimi ve proje yönetimi gibi yetkinliklerin geliştiğini görmekte, böylece gönüllülük faaliyetlerinde yer alma motivasyonları artmaktadır. Ayrıca üniversite ve iş başvurularında sosyal sorumluluk deneyimleri akranları arasında önemli bir fark yaratmaktadır.”
Sosyal medyanın fırsatları ve riskleri
Sosyal medyanın gönüllülük üzerindeki etkisine değinen Dr. Turan, “Sosyal medya gençlerin gönüllülük davranışlarını artırabilmektedir. Farkındalık eşiğini düşürmek, eyleme hızlı erişim sağlamak ve sosyal norm oluşturmak gibi imkanlar sunmaktadır. Ancak ‘beğen’, ‘paylaş’, ‘story at’ gibi yüzeysel davranışlar gerçek gönüllülüğün yerini alamayabilir ve dışsal motivasyonlar gönüllülük davranışını gerçekçi olmaktan uzaklaştırabilir.” dedi.
Kriz dönemleri gönüllülüğü dönüştürüyor
Deprem ve afetlerin gönüllülüğü artırdığını vurgulayan Dr. Turan, şunları ifade etti:
“Kriz dönemleri gönüllülük motivasyonlarının hem artmasını hem de yeniden şekillenmesini sağlamaktadır. Deprem, sel, yangın gibi afetler toplumsal dayanışma ihtiyacını ve sorumluluk duygusunu aktifleştirmektedir. Bu dönemlerde gençlerde ‘ihtiyacı olan kişilerin yardımına koşma’ davranışı artmaktadır. Kurumsal güven de önemli hale gelmekte ve gençler şeffaf kurumları tercih etmektedir.”
Dijital gönüllülük saha çalışmalarını destekliyor
Dr. Turan, dijital gönüllülüğün saha çalışmalarını tamamladığını belirterek, “Evden çıkamayan veya uzakta yaşayan gençler için erişilebilirliği artırıyor. Akademik mentorluk, çeviri, içerik üretimi gibi katkılarla yeni gönüllülük türleri ortaya çıkıyor. Veri analizi, sosyal medya yönetimi ve kampanya tasarımıyla saha ekiplerine destek sağlanabiliyor. Ancak bazı gençlerde online destek yeterlidir algısı sahadan kopmaya neden olabilir.” ifadelerini kullandı.
Dr. Turan sözlerini, “Dünyayı güzelleştirmenin yolu gönüllülük çalışmalarından geçmektedir.” diyerek tamamladı.
