Son on yılda onaylı endikasyonlar genişledi, araştırma protokolleri çeşitlendi. Distoni ve obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) artık DBS'nin gerçek dünya uygulamalarında yer buluyor. Türkiye'deki ileri nöroşirürji merkezleri de bu dönüşümün parçası.
Distoni Nedir, Neden Cerrahi Gündeme Geliyor?
Distoni, kasların istemsiz ve sürekli kasılarak anormal postürlere ya da tekrarlayan hareketlere yol açtığı bir hareket bozukluğu. Boyun bölgesini etkileyen servikal distoni (tortikollis) en sık karşılaşılan form. Tüm vücudu kapsayan jeneralize distoni ise özellikle çocukluk çağında ciddi işlev kaybına yol açabiliyor. Göz kapaklarını kapatan blefarospazm ise görme işlevini tehdit ediyor.
İlk basamak tedavide ilaçlar ve botulinum toksin enjeksiyonları kullanılıyor. Botoks, özellikle servikal distonide etkili — ama geçici. Her üç-dört ayda tekrar uygulanması gerekiyor. Zaman içinde bazı hastalarda enjeksiyon etkinliği azalıyor ya da ilaçlar tolere edilemiyor. İşte bu noktada DBS devreye giriyor.
Distoni olgularında DBS için en çok tercih edilen hedef globus pallidus internus (GPi). Bu bölgenin sürekli uyarılması, kasların istemsiz aktivasyonunu baskılıyor. Servikal distonide boyun postürü düzeliyor, jeneralize formda hareketler normalize olabiliyor. Sonuçlar hemen gelmiyor — Parkinson'ın aksine etkinin tam oturması aylara yayılabiliyor. Bu farkı hastaya baştan açıklamak önemli.
OKB'de Beyin Pili: Umut mu, Zorunluluk mu?
OKB hastaları çoğunlukla uzun bir yolculuktan sonra DBS değerlendirmesine geliyor. Yıllarca ilaç denemeleri, yoğun psikoterapi, belki de hastane yatışları. Hastalık günlük yaşamı tam anlamıyla felç etmiş; iş yapılamıyor, ilişkiler sürdürülemiyor, bazen ev dışına çıkmak bile mümkün olmuyor.
OKB için DBS, FDA tarafından "humanitarian device exemption" kapsamında onaylı — bu, ciddi ve tedaviye dirençli vakalar için tanınan özel bir statü. Avrupa'da CE işareti mevcut. Türkiye'de seçilmiş merkezlerde uygulanıyor; hasta sayısı sınırlı ama deneyim birikimi artıyor.
OKB'de hedef bölge, Parkinson ve distoniden farklı: anterior internal kapsül, nukleus akkumbens veya subtalamik nukleusun ön bölgesi gibi alanlar deneniyor. Hangi hedefin hangi hasta için daha uygun olduğuna dair araştırmalar sürüyor. Bu belirsizlik, OKB'de DBS kararının neden özellikle multidisipliner bir değerlendirme gerektirdiğini açıklıyor.
Tourette Sendromunda Durum Ne?
Tourette sendromu için DBS araştırma kapsamında. Ağır tik bozukluğu olan, standart ilaç ve davranışsal tedavilere yanıt vermeyen ergen ve yetişkin hastalar için bir seçenek olabiliyor. Türkiye'de yayımlanan vaka serileri sınırlı; ama ileri nöroşirürji merkezlerinde değerlendirme yapılıyor.
Karar Süreci Nasıl İşliyor?
DBS kararı hiçbir zaman tek bir hekimin inisiyatifiyle alınmıyor. Nöroşirürji, nöroloji, psikiyatri (OKB için), nöropsikoloji ve rehabilitasyon uzmanlarından oluşan bir ekip değerlendiriyor. Hasta ve ailesinin beklentileri, tedavi geçmişi, sosyal destek sistemi ve motivasyonu da değerlendirmenin parçası. Cerrahi sonrası programlama ve takip en az ameliyat kadar kritik — cihaz yerleştirmek yetmiyor.
Bu değerlendirme sürecinin kalitesi, sonucu doğrudan belirliyor. Türkiye'deki deneyimli merkezlerde bu ekip yapısı oluşmuş durumda.
OKB, distoni veya diğer hareket bozukluklarında DBS değerlendirmesi için Prof. Dr. Erdinç Özek'in derin beyin stimülasyonu sayfasından ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz.
