Dünya genelinde 20-79 yaş aralığında yaklaşık 589 milyon kişi diyabetle mücadele ediyor. Hastalığın tedavisinde ise yalnızca kan şekeri seviyelerini kontrol altında tutmaya odaklanan yaklaşım yerini daha kapsamlı bir değerlendirmeye bırakıyor. Günümüzde tip 2 diyabet tedavisinde hastanın kilosu, kalp-damar sağlığı, böbrek fonksiyonları ve diğer sağlık sorunları da tedavi planının önemli parçaları arasında bulunuyor.
Medicana Kadıköy Hastanesi İç Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Enver Şükrü Göncüoğlu, diyabet tedavisinin kişiye özel planlanması gerektiğini belirterek GLP-1 reseptör agonistlerinin uygun hastalarda değerlendirilebilecek seçeneklerden biri olduğunu söyledi. Göncüoğlu, bu ilaçların her diyabet hastası için uygun olmadığının ve kullanım kararının hekim değerlendirmesiyle verilmesi gerektiğinin altını çizdi.
GLP-1 hormonu kan şekerini nasıl etkiliyor?
GLP-1 hormonunun yemek sonrasında bağırsaklardan salgılandığını ve kan şekeri düzenlenmesinde görev aldığını belirten Göncüoğlu, bu hormonun insülin ve glukagon üzerindeki etkilerine dikkat çekti.
Göncüoğlu, konuya ilişkin şu bilgileri paylaştı:
"GLP-1, yemek sonrasında bağırsaklardan salgılanan ve kan şekeri düzenlenmesinde rol oynayan bir hormondur. Kan şekeri yükseldiğinde insülin salgılanmasını desteklerken, glukagon adı verilen ve kan şekerini yükselten hormonun salgılanmasını azaltır. Ayrıca mide boşalmasını yavaşlatabilir ve iştah üzerinde etkili olabilir. GLP-1 reseptör agonistleri ise bu hormonun etkilerini taklit ederek kan şekeri kontrolüne katkı sağlar. Bazı ilaçlar kilo kaybını da destekleyebilir. Bu özellikleri nedeniyle özellikle tip 2 diyabeti bulunan ve fazla kilo ya da obeziteyle yaşayan bazı kişilerde tedavi seçenekleri arasında değerlendirilebilir"
Tedavide kilo yönetimi de öne çıkıyor
Tip 2 diyabet tedavisinde yalnızca kan şekeri değerlerinin düşürülmesinin yeterli olmadığını vurgulayan Göncüoğlu, uzun vadeli sağlık risklerinin azaltılması ve yaşam kalitesinin korunmasının da hedefler arasında yer aldığını ifade etti.
GLP-1 temelli ilaçların uygun hastalarda hem kan şekeri kontrolüne hem de kilo yönetimine katkı sağlayabileceğini belirten Göncüoğlu, tedavi seçiminde kişinin sağlık geçmişinin, kullandığı ilaçların ve tedavi hedeflerinin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Kalp ve böbrek sağlığı tedavi planını etkiliyor
Tip 2 diyabetin kalp-damar hastalıkları ve kronik böbrek hastalığı açısından önemli risk faktörlerinden biri olduğunu hatırlatan Göncüoğlu, tedavi kararında hastanın mevcut sağlık durumunun dikkate alınması gerektiğini belirtti.
Göncüoğlu, kalp krizi geçmişi, damar hastalıkları ve böbrek fonksiyonlarının tedavi planlamasında önemli olduğunu aktararak şu değerlendirmede bulundu:
"Tedavi planlanırken kan şekeri değerlerinin yanı sıra kişinin daha önce kalp krizi geçirip geçirmediği, damar hastalığı bulunup bulunmadığı ve böbrek fonksiyonları da değerlendirilmelidir. Bazı GLP-1 reseptör agonistlerinin, belirli hasta gruplarında kalp-damar olaylarının azaltılmasına katkı sağladığı gösterilmiştir. Böbrek hastalığı bulunan bazı kişilerde de kan şekeri kontrolü ve böbrek sağlığının korunması açısından yarar sağlayabilen tedavi seçenekleri mevcuttur. Bununla birlikte bu etkiler tüm ilaçlar ve tüm hastalar için aynı değildir. Tedavi seçiminde ilacın kanıtlanmış etkileri, kişinin sağlık durumu ve diğer tedavi seçenekleri birlikte ele alınmalıdır."
GLP-1 ilaçları herkes için uygun olmayabilir
Son yıllarda kilo kaybına yönelik etkileriyle de gündeme gelen GLP-1 temelli ilaçların, hekim değerlendirmesi olmadan kullanılmaması gerektiği belirtildi. İlaçların seçiminde diyabetin türü, eşlik eden hastalıklar, mevcut tedaviler ve kişisel risklerin göz önünde bulundurulması gerekiyor.
Bu ilaçların bulantı, kusma, ishal, kabızlık ve karın bölgesinde rahatsızlık gibi sindirim sistemiyle ilgili yan etkilere yol açabileceğini belirten Göncüoğlu, tedavinin bazı kişilerde bu etkiler nedeniyle zorlaşabileceğini ifade etti.
Göncüoğlu, ilaçların kullanımı konusunda şu uyarıda bulundu:
"Bu ilaçların yalnızca zayıflama amacıyla ve hekim değerlendirmesi olmadan kullanılması doğru değildir. İlaç seçimi yapılırken diyabetin türü, eşlik eden hastalıklar, mevcut tedaviler, olası yan etkiler ve kişiye özgü riskler dikkate alınmalıdır. Bulantı, kusma, ishal, kabızlık ve karın bölgesinde rahatsızlık gibi sindirim sistemi yan etkileri görülebilir. Bazı kişilerde bu etkiler tedavinin sürdürülmesini zorlaştırabilir. Ayrıca kişinin sağlık geçmişine göre özel değerlendirme gerektiren durumlar bulunabilir. Bu nedenle tedaviye başlama, doz ayarlama veya ilacı bırakma kararları hekim kontrolünde alınmalıdır"
Yaşam tarzı değişiklikleri tedavinin parçası
Diyabet yönetiminde ilaç tedavisinin tek başına yeterli olmadığını belirten Göncüoğlu, dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, uyku düzeni ve sağlık kontrollerinin önemini vurguladı.
GLP-1 temelli tedavilerin yaşam tarzı değişikliklerinin yerine geçmediğini, yalnızca uygun hastalarda tedavi planına dahil edilebileceğini belirten Göncüoğlu, sözlerini şöyle tamamladı:
"Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, uyku düzeni ve kontrollerin sürdürülmesi de önemlidir. GLP-1 tedavileri bu temel yaklaşımların yerine geçmez; uygun görülen kişilerde tedavi planının bir parçası olarak değerlendirilir. Dünya Diyabet Günü, diyabetin yalnızca kan şekeri ölçümlerinden ibaret olmadığını ve uzun vadeli sağlık risklerinin birlikte ele alınması gerektiğini hatırlatmaktadır. Tip 2 diyabet tedavisinde kişiye özel yaklaşım; kan şekeri kontrolü, kilo yönetimi, kalp ve böbrek sağlığı ile yaşam kalitesinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. GLP-1 temelli tedaviler de bu hedefler doğrultusunda, uygun hastalarda ve tıbbi takip altında kullanılabilecek seçenekler arasında yer alır"
