Eşya kaybetme nedenleri çoğu zaman “kötü hafıza” olarak yorumlansa da uzmanlara göre asıl sorun dikkat ile bellek arasındaki kopukluk olabilir. Anahtar, telefon ya da gözlük gibi günlük eşyaların sık sık kaybolması, beynin bilgiyi kodlama aşamasındaki bir aksaklıktan kaynaklanabiliyor.
İnsan belleği ve öğrenme üzerine yaklaşık 50 yıldır çalışan Washington Üniversitesi emekli profesörü Mark McDaniel bile kısa süre önce bir restoranda şapkasını unuttuğunu söylüyor. McDaniel, o an unutacağını düşünmediğini belirtiyor.
Bellek nasıl çalışıyor?
Harvard Üniversitesi psikoloji profesörü ve “The Seven Sins of Memory” kitabının yazarı Daniel L. Schacter’a göre eşyaları kaybetmek yaygın bir durum.
Schacter, bunun çoğu zaman “bellek ile dikkatin kesişiminde bir aksama” olduğunu ifade ediyor.
Bellek üç aşamada işliyor:
-
Kodlama
-
Depolama
-
Geri çağırma
Bir eşyayı bıraktığınız sırada dikkatiniz başka bir yerdeyse, o anı yeterince kodlanmıyor. Bu da daha sonra hatırlamayı zorlaştırıyor.
Schacter, “Kodlama anında dikkatinizi odaklamanız gerekir,” diyor.
Sık kullanılan eşyalar için düzen kurun
Telefon, cüzdan ve anahtar gibi eşyalar için sabit bir yer belirlemek, hatırlama yükünü azaltıyor.
Uzmanlar, tekrar eden bir düzenin zamanla otomatikleştiğini belirtiyor. Örneğin:
-
Telefonu her zaman aynı çantanın aynı gözüne koymak
-
Okuma gözlüğünü evde belirli bir rafa bırakmak
Bu yöntem, hatırlamaya çalışmak yerine alışkanlık oluşturarak sorunu azaltıyor.
Schacter, son dönemde eşya kaybetmede belirgin bir artış ve günlük işlevleri etkileyen başka bellek sorunları varsa bir uzmana başvurulması gerektiğini de vurguluyor.
Az kullanılan eşyalar için “ayrıntılandırma” yöntemi
Sık kullanılmayan ancak kaybolmaya yatkın eşyalar için farklı bir teknik öneriliyor.
McDaniel’e göre beyin, bir bilgiyi başka bilgilerle ilişkilendirdiğinde daha iyi hatırlıyor. Bu yöntem “ayrıntılandırma” olarak adlandırılıyor.
Örneğin şapkanızı bir yere koyduğunuzda yüksek sesle:
“Şapkamı sandalyenin altına koydum.”
demek iki avantaj sağlıyor:
-
Dikkati o ana odaklıyor
-
Sözelleştirme yoluyla daha güçlü bir anı oluşturuyor
Ayrıntılar arttıkça, hatırlamayı kolaylaştıran bağlantıların sayısı da artıyor.
Hafıza sarayı tekniği nasıl çalışıyor?
Bellek yarışmalarında kullanılan “hafıza sarayı” tekniği de benzer bir mantığa dayanıyor.
Bu yöntemde kişiler, tanıdık bir mekânı zihinde canlandırarak bilgileri o mekânın belirli noktalarına yerleştirdiklerini hayal ediyor.
Günlük hayatta ise basit bir bağlantı yeterli olabilir:
“Şapkamı masada kirlenmesin diye sandalyenin altına koydum ama geçen sefer orada unutmuştum.”
Bu tür neden-sonuç bağlantıları, geri çağırmayı kolaylaştırabiliyor.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Uzmanlara göre ara sıra eşya kaybetmek normal kabul ediliyor.
Ancak eşya kaybında belirgin artış, yön bulma güçlüğü veya günlük işleri aksatan unutkanlıklar varsa tıbbi değerlendirme öneriliyor.
