Depresyon, anksiyete ve bazı fiziksel ağrı durumlarında da tedavinin önemli bir parçası olabiliyor. Uzmanlar, ilaçların hastanın yaşam tarzı ve ihtiyacına göre belirlendiğini vurguluyor.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Emine Yağmur Zorbozan, güncel psikiyatri anlayışının beyin ve nörobilim temelli yaklaşımlarla kişiye özel tedavileri esas aldığını belirterek, şunları söyledi:
“İlaçların iyileştirici etkileri olduğu kadar bir takım yan etkileri de vardır. Psikiyatrik ilaçların yan etkileri, ilacın ilk kullanılmaya başlanıldığı zamanlarda ortaya çıkar. İlacın olumlu etki edebilmesi için zaman gerekir.”
Psikiyatrik ilaçlar kimler için gerekli?
Dr. Zorbozan, psikofarmakolojinin günümüzde çok geliştiğini belirterek, “Psikiyatri artık sadece Freudyen bir ekolle devam etmiyor. Beyin odaklı, neuroscience (nörobilim) odaklı ve ilaç tedavilerinin ön planda olduğu bir güncel psikiyatri anlayışı söz konusu” dedi.
Psikiyatrik ilaçların sadece ağır ruhsal rahatsızlıklar için olmadığını aktaran uzman, şu bilgileri paylaştı:
“Psikiyatrik ilaçları kullanmak için kişinin çok ciddi bir akıl rahatsızlığına sahip olması gerekmez. Depresyon ve anksiyete bozukluğu da bir psikiyatrik hastalıktır; psikiyatrik ilaçlara ihtiyaç duyulur. Bu ilaçlar sadece psikiyatrik bozukluklarda değil; nöropatik ağrı, migren, kronik yorgunluk ve kanser hastalarının ağrı tedavilerinde de kullanılabilir. Bazı psikiyatrik bozukluklar ise sadece psikoterapi ile tedavi edilebilir; örneğin sosyal fobiler, ilişki sorunları ve evlilik problemleri ilaçsız da yönetilebilir.”
İlaç kullanımında gıda ve alkol uyarısı
Psikiyatrik ilaçların etkisinin bazı gıda ve maddelerle bozulabileceğini söyleyen Dr. Zorbozan, özellikle alkol tüketimine dikkat çekti:
“Alkol, psikiyatrik ilaçlarla birlikte metabolize olurken karaciğeri yorabilir. Ayrıca ikisi de beyni etkileyen maddeler; birbirlerinin etkisini bozabilir veya gaba reseptörleri üzerinde yarışa girebilirler. Genel olarak alkolün, psikiyatrik ilaçlarla birlikte kullanılmaması gerekir.”
Bazı ilaçlarda ise yiyeceklerin dikkatli tüketilmesi gerektiğini belirten uzman, örneğin çoklu antidepresan kullanımında peynir tüketiminden kaçınılması, lityum kullanımında ise tuzlu gıdalardan uzak durulması ve bol sıvı alınması gerektiğini ifade etti.
Yan etkiler erken, fayda zamanla ortaya çıkıyor
Dr. Zorbozan, psikiyatrik ilaçların yan etkilerinin çoğunlukla kullanımın ilk aşamasında görüldüğünü ve faydanın zamanla ortaya çıktığını söyledi:
“Ağız kuruluğu, kabızlık, mide bulantıları gibi yan etkiler vardır. İlacın etkili olabilmesi için kan beyin bariyerini geçmesi gerekir; bu süreç zaman alır. Yan etkiler erken görüldüğünde ön yargı oluşabilir, bu yüzden sabırlı olmak çok önemlidir. Akut yan etkiler genellikle ilk bir haftada ortadan kalkar.”
Psikiyatrik ilaçlar kişiye özel olmalı
Psikiyatrik ilaçların uyku ve kilo gibi yaşam kalitesini etkileyen yan etkileri olabileceğine dikkat çeken Dr.
Zorbozan, şunları ekledi:
“Antidepresanlar genellikle REM uykusunun süresini kısaltır, bu nedenle uykusuzluk yapabilir. Bazı ilaçlar ise sedatif etki ile yoğun uykuya neden olur. İlacın türü, hastanın ihtiyacı, yaşam tarzı ve şikayetine göre seçilir. Yan etkiler konusunda hasta, hekim tarafından bilgilendirilir.”
Uzman ayrıca, psikiyatrik ilaçlarla ilgili şehir efsanelerine karşı uyarıda bulunarak şunları vurguladı:
“Psikiyatrik ilaçların kilo aldırdığı, duyguları tamamen ortadan kaldırdığı veya bağımlılık yaptığı gibi yanlış bilgiler dolaşıyor. Eğer bir yan etki oluşursa veya soru işaretiniz varsa, mutlaka ilacı reçete eden hekiminizle iletişime geçin.”
