Yapay zekâ teknolojilerinin sağlık alanındaki kullanımı her geçen gün yaygınlaşırken, beslenme ve diyetetik alanında da yeni uygulamalar öne çıkıyor. 6 Haziran Dünya Diyetisyenler Günü dolayısıyla değerlendirmelerde bulunan Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümünden Arş. Gör. Ekin Çevik, yapay zekânın önemli bir yardımcı olduğunu ancak diyetisyenin yerini alamayacağını söyledi.
Kişiselleştirilmiş beslenme dönemi
Beslenme alanında son yıllarda önemli bir değişim yaşandığını belirten Çevik, artık tek tip diyet anlayışının geride kaldığını ifade etti.
“Son yıllarda beslenme bilimindeki en büyük kırılma noktası, 'herkese tek tip diyet' anlayışından uzaklaşılması oldu. Bugün artık ‘kişiselleştirilmiş beslenme’ ve ‘sağlıklı yaş alma (longevity)’ dönemindeyiz.”
Mikrobiyota araştırmalarının da bu dönüşümde önemli rol oynadığını kaydeden Çevik, koruyucu beslenme modelleri ve sürdürülebilirliğin giderek daha fazla önem kazandığını dile getirdi.
Yapay zekâ beslenme alanında nasıl kullanılıyor?
Yapay zekânın sağlık ve beslenme alanında farklı uygulamalarla hayatın içine girdiğini belirten Çevik, fotoğraflardan besin analizi yapılabilen sistemlerden, akıllı saatlerden elde edilen verilerin değerlendirilmesine kadar birçok teknolojinin aktif olarak kullanıldığını söyledi.
Çevik, büyük veri analizleri sayesinde genetik, mikrobiyota ve beslenme verilerinin birlikte incelenerek bireylere yönelik öneriler geliştirilebildiğini ifade etti.
"Liste hazırlayabilir ama insanı anlayamaz"
Yapay zekâ destekli uygulamaların kısa sürede diyet planları oluşturabildiğini aktaran Çevik, gerçek anlamda kişiselleştirmenin yalnızca sayısal verilerle mümkün olmadığını vurguladı.
“Bu uygulamalar matematiksel olarak harika listeler çıkarabiliyor; boy, kilo, yaş ve hedef girildiğinde saniyeler içinde bir kalori ve makro hesabı yapabiliyor.”
Ancak kişinin ruh hali, yaşam koşulları, alışkanlıkları ve motivasyonunun da beslenme sürecinin önemli parçaları olduğuna dikkat çeken Çevik, bu nedenle diyetisyen desteğinin önemini koruduğunu söyledi.
Diyetisyenin gücünü artıran teknoloji
Yapay zekânın diyetisyenlerin yerini almayacağını ifade eden Çevik, teknolojinin meslek profesyonelleri için önemli bir destek aracı olduğunu belirtti.
“Yapay zekâyı kullanan diyetisyen, kullanmayanın yerini alır” değerlendirmesinde bulunan Çevik, beslenme danışmanlığının yalnızca besin seçiminden ibaret olmadığını, psikoloji, motivasyon ve insan ilişkilerini de içerdiğini kaydetti.
Özellikle yeme bozuklukları, kronik hastalık yönetimi ve anne sütü dönemindeki danışmanlık süreçlerinde empati ve klinik deneyimin belirleyici olduğunu ifade etti.
Sosyal medyadaki beslenme önerilerine dikkat
Sosyal medyada hızla yayılan beslenme tavsiyelerine karşı da uyarılarda bulunan Çevik, bilimsel temelden uzak içeriklerin yanıltıcı olabileceğini söyledi.
“‘Tek bir besin kanseri iyi eder’ ya da ‘3 günde 5 kilo verdim’ gibi iddialar ve popülist içerikler biyokimyasal gerçeklikle çelişmekte.”
Güvenilir bilgi için Türkiye Diyetisyenler Derneği, Sağlık Bakanlığı kaynakları ve diyetisyen unvanına sahip uzmanların içeriklerinin tercih edilmesi gerektiğini belirtti.
Geleceğin diyetisyenleri veri okuryazarı olacak
Dijital dönüşümün beslenme alanında etkisini artıracağını söyleyen Çevik, gelecekte diyetisyenlerin yalnızca temel bilim bilgisiyle değil, veri okuryazarlığı ve dijital araçları yorumlama becerileriyle de öne çıkacağını ifade etti.
Teknolojinin sunduğu imkânlardan yararlanmanın önemine dikkat çeken Çevik, etik yaklaşım ve bilimsel düşüncenin ise her zaman mesleğin merkezinde yer alacağını vurguladı.
"Sağlığınızı yapay zekâya emanet etmeyin"
ChatGPT, Gemini ve benzeri yapay zekâ araçlarının genel beslenme bilgisi sunma konusunda faydalı olduğunu belirten Çevik, bu sistemlerin tıbbi danışmanlık yerine geçemeyeceğini söyledi.
“Yapay zeka araçları beslenme okuryazarlığını artırmak, pratik tarif fikirleri almak için keyiflidir ama sağlığınızı emanet edip harfiyen uygulanacak bir diyet merci değildir.”
Kronik hastalığı bulunan bireylerin ve hamilelerin mutlaka uzman desteği alması gerektiğini vurgulayan Çevik, gelecekte dijital beslenme asistanlarının yaygınlaşabileceğini ancak sağlık politikaları ve eğitim yatırımlarının da aynı ölçüde önem taşıdığını sözlerine ekledi.
