İzmir suikasti öncesinde halkta zaten genel bir huzursuzluk vardı. Reformlar ve ekonomik durumdaki bozukluk nedeniyle ülkede bazı protesto gösterileri yapılıyordu.
Reformların uygulanmasında, özellikle şapka kanununda İstiklal Mahkemeleri’nin verdiği kararlar halkın tepkisini çekiyordu. Tüm bu olanları mecliste soran, cevap isteyen ve İzmir suikastın planlayıcısı gözüken, mecliste hep ‘’muhalefet’’ diye anılan Rizeli Ziya Hurşit var mesela Kokluca’da.
Ziya Hurşit’in nasıl bir karakter olduğunu, Kılıç Ali’nin ‘’Atatürk’ün Sırdaşı Kılıç Ali’nin Anılar’’ kitabındaki: ‘’Düşüncelerini ve fikirlerini söylemekten çekinmezdi. Mustafa Kemal Paşa Sakarya Savaşı’nı kazanınca Mecliste, tezahürat ve alkışlar eşliğinde büyük bir törenle karşılandığında, Ziya Hurşit mecliste bulunan kara tahta üzerine Tevfik Fikret’in “Beşerin böyle delaletleri var, Putunu kendi yapar kendi tapar.” beytinden esinlenerek “Bir millet putunu kendi yapar, kendi tapar” diye yazmıştır.’’ Buradan bir kişilik analizi yapabiliriz.
İzmir suikastının faillerinden artık biraz daha ileri doğru gidiyorum ve karşıma büyük bir bestekar çıkıyor. Pazar sabahları TRT Radyosundan duyduğumuz, çayı kaşığı seslerinin radyo sesiyle karıştığı o güzel günlerden bir anons: Sırada Bayati makamında, Ağır aksak usulünde bir şarkı var. 'Ne Bahar Kaldı Ne Gül Ah Nede Bülbül Sesi Var '. Eserin bestekârı RÂKIM ERKUTLU, güftesi ise NÂHİT HİLMİ Özeren’e ait. Değerli ses sanatçımız Safiye Ayla seslendiriyor." İşte o büyük bestekar Rakım Erkutlu burada yatmakta.
Unutamadığım bir hatıra dinlemiştim Erkutlu hakkında, kendisi Hisar Camii imamlığı yaptığı zamanlarda, bir cenaze namazı kıldırıyor. Vefat eden bir kadının cenazesi. Birbirlerini çok seven iki ruh eşinden biri vefat etmiş ve diğer eş cenazenin başında. O esnada civardaki açık bir radyodan, Râkım Hoca’nın bayatî makamında bestelemiş olduğu:
‘’O benim mehtâbımdı, o benim güneşimdi
O benim her şeyimdi, o benim mehveşimdi
O benim tesellimdi, o benim son eşimdi
Nerde kaldı o ahû, nerde lâlezâr şimdi
eseri çalıyor. Anlatanlar tarafından halen göz yaşları ile anlatılmaktadır.
Son olarak; İzmir’in en eski doktoru olan, İzmir’in ilk Türk doktorlarını yetiştiren, Alsancak Gül sokağın başında heykeli olan Dr. Mustafa Enver’i ziyaret edip çıkıyoruz.
Dr. Mustafa Enver’in notlarından olan hem bir samimiyet, hem biraz maneviyat hem de biraz komik bir hikayeyi sizinle paylaşıp yazıma son veriyorum.
Malum Dr. Mustafa Enver Bey Ödemiş Birgili.
Köyünde yaşayan eşi vefat etmiş bir kadın, rahatsızlanan 13 yaşındaki oğlunu Mustafa Enver Bey’e gönderiyor.
O zamanlar Birgi’den haftada bir gün minibüs kalkarmış İzmir’e, yokluk ve sefalet içinde yaşayan bu anne borç harç bulup çocuğun cebine bir miktar harçlık koymuş ve ‘’hadi git oğlum Dr. Mustafa Bey bizim köylümüzdür selamımı söyle seni şöyle tepeden tırnağa bir güzel muayene etsin’’ demiş ve İzmir’e giden diğer tanıdıklara da oğluna sahip çıkmalarını söylemiş
Çocuğu muayene ettikten sonra ‘’sana yazılacak ilaç yok, senin ilacın KABAK SUYU ‘’ demiş Mustafa Bey. Çocuk aynı gün köyüne geri dönmüş. Merakla oğlunu bekleyen anne sormuş, ne oldu diye? oğlum senin ilacın “KABAK SUYU “dedi bana demiş. Anne kızmış oğluna, oğlum insan sormaz mı hangi kabağın suyu diye! Ben ne yapacağım şimdi, bal kabağı var, su kabağı var, asma kapağı var. Var da var demiş.
Birgi köyünde kimde ne kabak yetiştiyse bunlardan topladığı gibi oğluna kaynatıp, bol bol kabak suyu içirmiş. Çocuk toparlamış, güçlenmiş, kendine gelmiş. Sonra tekrar muayene için Mustafa Bey’e gitmiş. Doktor çocuğu muayene etmiş ve 8 veya 9 ay evvel tedavisinin mümkün olmadığını düşündüğü kişinin karşısına hastalıktan arınmış sağlıklı bir şekilde gelmesine şaşırmış ve notları arasına şöyle bir not düşmüş “Ben aslında çocuğun tedavisinin mümkün olmadığı için kabak suyu dedim. Çünkü bizim yörede cenaze yıkanırken su kabağından yapılan tas ile cenazeye su dökülür “ben senin yaşaman mümkün değil ilaç gereksiz demek istemiştim ama öldürmeyen Allah demek ki yaşatıyor “ notları bulunmuş.