Masada Kaybedilen Topraklar-6
Bazı toprak kayıplarında savaş meydanındaki sonuç ile diplomasi masasındaki sonuç birbirinden tamamen farklı olabilir. Girit bunun en dikkat çekici örneklerinden biridir. 1897'de Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında savaş çıktı. Osmanlı ordusu Teselya cephesinde (bugünkü Yunanistan'ın orta kesimindeki Teselya bölgesinde) önemli bir askeri başarı kazandı. Ancak Girit meselesi yalnızca İstanbul ile Atina arasındaki bir sorun değildi. Büyük Avrupa devletlerinin müdahalesi, adanın geleceğini belirleyen temel unsurlardan biri haline gelmişti.
Girit, 19. yüzyıl boyunca Osmanlı Devleti açısından sorunlu bölgelerden biriydi. Adadaki isyanlar ve Yunanistan'ın Enosis, yani Girit'in Yunanistan'la birleşmesi yönündeki politikası, Osmanlı yönetimini zorladı. Büyük devletler de adanın geleceğiyle yakından ilgileniyordu. 1878 Berlin Kongresi'nde Girit meselesi yeniden gündeme geldi, ancak ada Yunanistan'a bırakılmadı.
1897'de kriz büyüdü. Girit'teki çatışmaların ardından Yunanistan'ın adaya asker göndermesi ve birleşme girişimleri, Osmanlı-Yunan gerilimini savaşa taşıdı. Osmanlı ordusu Teselya'da ilerledi ve Yunan kuvvetlerini geri çekilmeye zorladı. 4 Aralık 1897'de imzalanan barış antlaşmasıyla Yunanistan 4 milyon Osmanlı lirası savaş tazminatı ödemeyi kabul etti. Teselya'daki bazı bölgeler de Osmanlı Devleti'ne geri verildi.
Fakat Girit'te durum farklı gelişti.
Büyük devletler adadaki çatışmaların büyümesini istemiyordu. İngiltere, Fransa, Rusya, İtalya, Avusturya-Macaristan ve Almanya'nın donanmaları Girit çevresinde etkili olmaya başladı. Böylece mesele Osmanlı-Yunan savaşı olmaktan çıktı; Avrupa devletlerinin doğrudan müdahil olduğu uluslararası bir krize dönüştü.
1898'de Osmanlı askerlerinin Girit'ten çekilmesiyle adadaki Osmanlı yönetiminin fiili varlığı sona erdi. Büyük devletlerin himayesinde yeni bir yönetim kuruldu ve Prens Georgios yüksek komiser olarak görevlendirildi. Ancak burada önemli bir ayrıntı vardı. Girit henüz resmen Yunanistan'a bağlanmamıştı. Osmanlı padişahının egemenlik haklarının sürdüğü, dönemin diplomatik belgelerinde açıkça belirtiliyordu.
1908'de II. Meşrutiyet'in ilanının ardından Girit'teki siyasi hareket yeniden hızlandı. Girit Meclisi Yunanistan'la birleşme yönünde karar aldı ve birleşme ilan edildi. Ancak bu karar da hemen uluslararası kabul görmedi. Büyük devletler bir süre daha adanın mevcut statüsünün korunmasını savundu.
Balkan Savaşları sonrasında ise dengeler değişti. Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki gücünün büyük ölçüde gerilemesi, Girit meselesinin de son aşamasını hazırladı. 14 Kasım 1913'te Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında Atina Antlaşması imzalandı. Aynı dönemde Girit'in Yunanistan'la birleşmesi uluslararası düzeyde de kabul edilen yeni statünün parçası haline geldi.
Girit'in hikayesi bu nedenle yalnızca “savaş kazanıldı, ada masada kaybedildi” şeklinde açıklanamaz. Osmanlı ordusu 1897 savaşında Yunanistan karşısında askeri üstünlük sağlamıştı. Fakat Girit'in siyasi statüsü savaş meydanında belirlenmedi. 1898'de fiili Osmanlı yönetimi sona erdi, 1908'de birleşme ilan edildi, 1913'te ise süreç hukuki ve siyasi bir sonuca ulaştı.
Kıbrıs'ta geçici yönetim ilhaka, Mısır'da işgal kalıcı kontrole, Tunus'ta müdahale himayeye, Bosna-Hersek'te işgal ilhaka ve Doğu Rumeli'de sahadaki birleşme diplomatik kabule dönüşmüştü. Girit ise serimize başka bir ayrım getiriyor: Savaş meydanında kazanılan bir zafer, her zaman o savaşın konusu olan siyasi sorunun da kazanıldığı anlamına gelmiyor.
Girit'te askeri başarı ile siyasi sonuç arasındaki mesafe böyle oluştu. Adanın kaderini belirleyen süreç, yalnızca Osmanlı ve Yunanistan'ın gücüne değil, büyük devletlerin müdahalesine ve değişen Avrupa dengelerine de bağlıydı.