Somali açıklarında Türk savaş gemilerinin sondaj filosuna refakat etmesi, Türkiye'nin deniz gücü açısından yeni bir dönemin işaretlerini taşıyor. İlk bakışta amaç, Çağrı Bey sondaj gemisinin güvenliğini sağlamak ve enerji arama faaliyetlerini korumak. Ancak Türkiye ile Somali arasında son yıllarda kurulan askeri, ekonomik ve siyasi ilişkiler birlikte değerlendirildiğinde, bu faaliyetin çok daha geniş bir stratejik anlam taşıdığı görülüyor. Türkiye, Afrika Boynuzu üzerinden Batı Hint Okyanusu'nda daha etkin bir konum elde etmenin altyapısını oluşturuyor.

Bu sürecin başlangıcını yalnızca sondaj çalışmalarında aramak doğru olmaz. Türkiye'nin Mogadişu'daki askeri varlığı, 30 Eylül 2017'de açılan TÜRKSOM askeri eğitim üssüyle kurumsal bir nitelik kazandı. Somali ordusunun eğitilmesiyle başlayan iş birliği, 8 Şubat 2024'te imzalanan on yıllık Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması'yla yeni bir aşamaya geçti. Anlaşma, Somali donanmasının eğitilmesi, geliştirilmesi ve donatılmasını da kapsıyor.
Somali, Afrika'nın en uzun kıyı şeritlerinden birine sahip olmasına rağmen uzun yıllar süren iç çatışmalar nedeniyle deniz güvenliğini sağlayacak yeterli kurumsal kapasiteyi oluşturamadı. Yasa dışı balıkçılık, deniz haydutluğu ve kontrolsüz deniz trafiği bu zafiyeti daha da belirginleştirdi. Türkiye'nin katkısı bu nedenle yalnızca askeri iş birliği değil, Somali'nin deniz alanları üzerindeki egemenlik haklarını güçlendirme çabası olarak da değerlendirilmeli.
Enerji iş birliği ise ilişkileri yeni bir boyuta taşıdı. Türkiye'nin Oruç Reis araştırma gemisi, 2024 yılında Somali açıklarında üç ayrı deniz blokunda toplam 4.464 kilometrekarelik alanda üç boyutlu sismik veri topladı. Bu çalışmaların ardından Çağrı Bey sondaj gemisi 2026 yılında Curad-1 kuyusunda sondaj faaliyetlerine başladı. Türk Deniz Kuvvetlerinin bu operasyona verdiği destek de zaman içinde farklı gemilerle sürdürüldü. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, sondajın başlangıcında TCG Sancaktar, TCG Gökova ve TCG Bafra'nın Çağrı Bey'e destek vereceğini açıklamıştı. 21 Temmuz 2026 tarihli Millî Savunma Bakanlığı açıklamasında ise TCG Göksu, TCG Gelibolu ve TCG Bartın'ın Çağrı Bey ile Korkut, Altan ve Sancar destek gemilerine refakat ve koruma görevini sürdürdüğü bildirildi. TCG Yüzbaşı Güngör Durmuş da Somali Deniz Görev Grubu bünyesinde görev yapan lojistik destek unsurları arasında yer aldı. Bu tablo, enerji güvenliğinin askeri boyutunu ortaya koyuyor. Ancak sondajın başlaması, ekonomik olarak işletilebilir petrol veya doğal gaz rezervi bulunduğu anlamına gelmiyor.
Türkiye'nin stratejik açılımında lojistik erişim de önemli bir yer tutuyor. Mogadişu Limanı'nın işletilmesinde Albayrak Grubu'nun üstlendiği görev, Türkiye'ye ticari ve altyapısal erişim sağlıyor. Ancak liman işletme imtiyazı, askeri üs veya sürekli donanma konuşlandırma hakkı anlamına gelmiyor. Somali'de kalıcı bir Türk deniz üssü bulunduğunu söylemek için yeterli açık kaynak kanıtı yok. Gelecekte daha kapsamlı bir lojistik iş birliği geliştirilmesi ise ayrı bir ihtimal.
Türkiye'nin bölgedeki tecrübesi de yeni değil. Türk Deniz Kuvvetleri 2009'dan beri Aden Körfezi ve Somali açıklarındaki deniz güvenliği görevlerine katılıyor. CTF-151 görev gücünün komutasının 2024-2025 döneminde yedinci kez üstlenilmesi bu birikimin göstergelerinden biri. Ayrıca 2026 yılında bölgedeki deniz haydutluğuyla mücadele görevlerinin bir yıl uzatılması, Türkiye'nin operasyonel varlığını sürdürme iradesini ortaya koyuyor. Somali'deki Türk Silahlı Kuvvetleri görevlendirmesinin süresine ilişkin ayrı hukuki düzenleme de bu çerçevede değerlendirilmelidir.
Bu coğrafyada ABD, Çin, Fransa ve Hindistan gibi ülkelerin askeri ve deniz güvenliği faaliyetleri bulunuyor. Cibuti, Aden Körfezi ve Babülmendep çevresi, uluslararası ticaretin ve enerji taşımacılığının önemli geçiş alanlarından biri. Türkiye'nin buradaki varlığı, söz konusu ülkelerle doğrudan bir askeri rekabet içinde olduğu anlamına gelmiyor. Ancak Ankara'nın kendi çıkarlarını koruyabilecek daha geniş bir hareket alanı oluşturduğunu gösteriyor.
Burada belirleyici olan, savaş gemilerini binlerce kilometre uzağa göndermek değil, gerektiğinde orada görev yapabilmelerini sağlayacak sistemi kurabilmek. Yakıt, bakım, ikmal, haberleşme, istihbarat ve liman erişimi olmadan uzak denizlerde kalıcı güç oluşturulamaz. Üstelik Türkiye'nin başarısı, Somali'nin kendi deniz güvenliğini sağlayabilecek kapasiteye ulaşmasına da bağlı.
Somali, Türkiye'ye yalnızca enerji kaynaklarına erişim değil, Hint Okyanusu'nun batısında stratejik bir ortaklık geliştirme fırsatı sunuyor. Bu fırsatın kalıcı bir deniz gücüne dönüşmesi ise askeri varlığın ötesinde, sürdürülebilir lojistik kapasiteye ve karşılıklı güvene dayanacak. Türkiye'nin denizlerdeki geleceği, yalnızca hangi gemileri gönderdiğiyle değil, uzak denizlerde ne kadar süreyle ve hangi imkanlarla görev yapabildiğiyle ölçülecek.
Kaynakça
- Millî Savunma Bakanlığı, Somali Deniz Görev Grubu ve sondaj filosuna refakat açıklaması, 21 Temmuz 2026. Anadolu Ajansı-MSB açıklaması
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, “Çağrı Bey Tarihi Görev İçin Gün Sayıyor”, 8 Nisan 2026. Resmi açıklama
- T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, “Oruç Reis Veri Topladı”, Çağrı Bey ve Curad-1 sondajına ilişkin açıklamalar, Nisan 2026.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi, TSK'nın Somali'de görevlendirilmesine ilişkin Cumhurbaşkanlığı tezkeresi, 27 Temmuz 2024.
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Somali açıklarında deniz haydutluğuyla mücadele ve CTF-151 görevleri hakkında bilgilendirme, 2026.
- Somali Federal Hükümeti, Türkiye ile Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması, 8 Şubat 2024.
- Somali Başbakanlık Ofisi, Mogadişu Limanı'nın Albayrak Grubu tarafından işletilmesine ilişkin imtiyaz anlaşması, 7 Ekim 2020.
- Anadolu Ajansı, “Türkiye, Somali'de en büyük askeri eğitim üssünü açtı”, 30 Eylül 2017.