Büyük Taarruz'un üzerinden 104 yıl geçti. Ancak 26 Ağustos 1922'yi yalnızca bir zaferin başlangıç tarihi olarak okumak, bu büyük askeri harekatın asıl anlamını eksik bırakır.
Çünkü Kocatepe'de başlayan süreç, aslında aylar süren hazırlığın, sabrın ve doğru zamanı beklemenin sonucuydu. Bugün yeniden hatırlanmasının nedeni de tam burada yatıyor. Büyük Taarruz, yalnızca cephede kazanılmış bir zafer değil, stratejik iradenin nasıl sonuca dönüştürülebileceğini gösteren bir örnektir.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin ardından Yunan ordusu Eskişehir-Afyon hattına çekilmiş ve yaklaşık bir yıl boyunca savunma mevzilerini tahkim etmişti. Türk ordusu ise aynı dönemde eksiklerini tamamlıyor, birliklerini yeniden düzenliyor ve kesin sonuç getirecek bir taarruz için hazırlanıyordu. Mustafa Kemal Paşa, Haziran 1922'de taarruz kararını verdi. Karar gizli tutuldu. Akşehir'deki görüşmelerde harekat planı olgunlaştırıldı ve 26 Ağustos tarihi belirlendi. Burada dikkat çekici olan, taarruzun aceleyle değil, şartların olgunlaşması beklendikten sonra gerçekleştirilmiş olmasıdır.
26 Ağustos sabahı Kocatepe'de başlayan topçu ateşi, Türk ordusunun bütün imkanlarını belirli bir noktada yoğunlaştırdığı büyük bir harekatın başlangıcıydı. Taarruzun ağırlık merkezi Afyonkarahisar'ın güneybatısındaki sarp araziydi. Yunan ordusunun esas savunma düzeninin burada yarılması hedeflenmişti. Türk tarafının kuvvet üstünlüğünü belirli bir kesimde toplaması, ateş gücünü yoğunlaştırması ve süvari birliklerini düşmanın gerisine sarkabilecek şekilde kullanması, harekatın başarısında belirleyici oldu.
27 Ağustos'ta Afyonkarahisar'ın kurtarılmasıyla savunma hattındaki gedik büyüdü. Sonraki günlerde Türk ordusu ilerlerken Yunan kuvvetleri Dumlupınar yönüne çekildi. 30 Ağustos'ta ise Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'nın muharebe sahasından yönettiği Başkomutanlık Meydan Muharebesi, Yunan ordusunun ana kuvvetlerinin büyük bölümünün savaş dışı kalmasıyla sonuçlandı. Bu, yalnızca bir mevzi kazanımı değildi; Anadolu'daki Yunan ordusunun yeniden toparlanarak yeni bir savunma hattı kurma ihtimalini ortadan kaldıran stratejik kırılmaydı.
Fakat Büyük Taarruz'un en önemli ayrıntılarından biri çoğu zaman 30 Ağustos'un gölgesinde kalır, takip harekatı. Zaferin kalıcı hale gelmesi için geri çekilen Yunan birliklerinin toparlanmasına izin verilmedi. Mustafa Kemal Paşa'nın 1 Eylül'de verdiği “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!” emriyle harekat sürdürüldü ve Türk ordusu 9 Eylül'de İzmir'e ulaştı. Böylece 26 Ağustos'ta başlayan askeri süreç, yalnızca beş günlük bir meydan muharebesi olarak kalmadı; Anadolu'daki Yunan işgalinin sona ermesine kadar devam eden kapsamlı bir takip harekatına dönüştü.
Peki bugün neden yeniden konuşuyoruz? Çünkü Büyük Taarruz'un asıl mesajı, geçmişte kalmış bir savaşın hatırasından daha geniştir. Bir ordunun güçlü olması kadar, doğru zamanda harekete geçebilmesi, siyasi iradenin askeri hedefle uyumlu olması ve uzun hazırlık döneminin sabırla yönetilmesi de belirleyicidir. Türkiye'nin güvenlik ortamının yeniden sertleştiği, savunma sanayisinin ve stratejik bağımsızlığın daha fazla tartışıldığı bir dönemde Kocatepe'nin anlamı bu nedenle yeniden önem kazanıyor.
Büyük Taarruz bize şunu söylüyor; Zafer Yalnızca Son Hamlede Kazanılmaz. Öncesinde verilen kararlar, yapılan hazırlıklar ve doğru anı bekleme iradesi de zaferin parçasıdır. 1922'de Türk ordusu sadece bir cepheyi yarmadı, Anadolu'nun geleceğine ilişkin belirsizliği de ortadan kaldırdı.
30 Ağustos'ta Dumlupınar'da kazanılan askeri zafer, 9 Eylül'de İzmir'e uzandı, ardından Mudanya Ateşkesi ve Lozan süreci geldi. Böyle bakıldığında Kocatepe'deki ilk topçu ateşi, aslında yeni bir devletin kuruluşuna uzanan yolun başlangıç noktalarından biridir.
Kaynakça
Atatürk Araştırma Merkezi. (2022). Büyük Taarruz'un başlangıcının 100. yıl dönümü.
Atatürk Araştırma Merkezi. (2023). 26 Ağustos 1922 Büyük Taarruz'un 99. yılı.
Türk Tarih Kurumu. İstiklal Harbi: Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi.
Türk Tarih Kurumu. (2022). 100. Yılında Uluslararası Büyük Taarruz ve Başkomutan Meydan Muharebesi Sempozyumu.
Kurt, D., Pehlivan, Y. ve Korkmaz, E. (Haz.). (2022). Büyük Taarruz'da Türk Hava Kuvvetleri. Ankara: Hava Kuvvetleri Komutanlığı.
